Мексико по убиството на Ел Менчо: одмазда, притисок и ризик од распад

Мексико по убиството на Ел Менчо влезе во акутна безбедносна криза во која еден тактички удар врз врвот на картелот CJNG веднаш се претвори во бран одмаздничко насилство, блокади и политички притисок врз владата на Клаудија Шеинбаум, со силна меѓународна димензија поради американската разузнавачка поддршка и темата со фентанилот.

Што е потврдено за операцијата

Немеcио Осегера Сервантес („Ел Менчо“), лидер на Картелот Халиско Нова генерација (CJNG), бил тешко ранет во операција на мексиканските специјални сили во Тапалпа, сојузната држава Халиско, а потоа починал во притвор/при транспорт по операцијата. Ројтерс наведува дека акцијата била планирана и изведена од мексикански сили, додека САД обезбедиле разузнавачка поддршка.

Во исто време, Ројтерс објави дека нова американска меѓуагенциска воено-водена група (JITF-CC) работела на мапирање на картелските мрежи и имала улога во потрагата по Ел Менчо, но и дека самата рација била мексиканска операција. Ова е важно затоа што ја покажува новата фаза на соработка меѓу Мексико и САД: повеќе разузнавање и техничка поддршка, но со чувствителна политичка линија околу суверенитетот.

Зошто одмаздата беше толку брза и широка

Речиси веднаш по веста за смртта на Ел Менчо, следуваа блокади на патишта со запалени возила, палење бизниси и напади врз безбедносните сили во повеќе држави. Дел од медиумите опишаа парализа во делови од земјата и прекини на летови кон/од туристичките зони, а а дел опишаа и масовни патни блокади, затворање бизниси и прекин на настава во повеќе држави.

Ова не е само „емоционална“ одмазда по падот на лидерот, туку и демонстрација на оперативен капацитет: способност за брза мобилизација, координација и испраќање порака до државата и до ривалите дека мрежата сè уште функционира. Самата тактика на нарко-блокади покажува дека CJNG не се потпира само на врвниот лидер, туку и на теренски структури што можат веднаш да произведат хаос. Ова е во согласност со податоците на ACLED за територијално ширење, локални сојузи и насилни тактики на CJNG во повеќе држави.

Зошто бројките во првите 24 часа се разликуваат

Во вакви кризи, бројките во првите часови често се менуваат, а тоа се гледа и тука. Во раната фаза беше пренесен податок за блокади на повеќе од 250 точки во 20 држави и најмалку 14 загинати (вклучително и припадници на безбедносните сили), додека подоцнежниот извештај, повикувајќи се на министерот за безбедност Омар Гарсија Харфуч, беа пренесени повисоки бројки: 25 припадници на Националната гарда и еден чувар, плус еден цивил, како и 27 напади во Халиско, околу 30 убиени картелски оперативци и најмалку 70 уапсени во седум држави.

Аналитички, ова значи дека настанот не треба да се чита како еднократен инцидент, туку како ескалација во бранови: прво локална реакција, потоа поширока координирана одмазда, а потоа безбедносно „чистење“ и апсења.

Политичката равенка за Шеинбаум

За претседателката Клаудија Шеинбаум, ова е истовремено и победа и ризик. Од една страна, падот на човек кој со години беше меѓу најбараните криминални лидери е голем државен удар. Од друга страна, одмаздничкото насилство веднаш ја отвори најтешката политичка тема: дали ударите врз „врвот“ носат долгорочно слабеење на картелите, или краткорочно произведуваат уште повеќе насилство.

АП потсетува дека Шеинбаум претходно ја критикувала т.н. „kingpin strategy“ (стратегија на таргетирање на лидерите) токму поради ризикот од фрагментација и експлозии на насилство, а сегашниот случај практично ја става нејзината влада во ситуација да покаже дека може да изведе силна акција без да ја изгуби контролата врз теренот.

Дополнителна тежина носи и притисокот од Вашингтон. Ројтерс забележува засилен американски фокус врз картелите поради фентанилот, а истовремено и пофалби од американската страна за операцијата. Тоа ја засилува потребата Мексико да демонстрира резултати, но и внимателно да ја брани линијата дека безбедносните операции ги води самостојно.

Зошто смртта на Ел Менчо не значи автоматски распад на CJNG

Ел Менчо се посочува како клучен архитект на експанзијата на CJNG, а ACLED дополнително покажува дека под негово водство CJNG израснал во една од најмоќните криминални структури во Мексико, со присуство во најмалку 27 од 32 држави, диверзифицирани приходи и мрежа на сојузи/афилијации.

Токму затоа, „обезглавувањето“ на врвот е тежок удар, но не и автоматски крај. Колку е организацијата поразгранета и финансиски подиверзифицирана, толку е поголема веројатноста делови од неа да продолжат да функционираат, барем на среден рок. Кај CJNG, тој ризик е особено висок поради територијалниот опсег, вкоренетите локални интереси и комбинацијата од трговија со дрога, изнуда, кражба на гориво и други извори на приход.

Ризикот од фрагментација и внатрешни пресметки

Најголемото прашање сега не е дали ударот е важен (тој е), туку што ќе следи во структурата на CJNG. Ројтерс веќе нотира дека безбедносните експерти следат дали смртта на Ел Менчо ќе предизвика распад на раководството и крвави внатрешни пресметки, а во поновиот извештај и мексиканските власти експлицитно велат дека следат можни преструктурирања што би довеле до ново насилство.

Овој страв не е шпекулација без основа. Академска анализа на Кембриџ (Political Science Research and Methods) наведува дека отстранувањето на лидерите е поврзано со појава на нови криминални организации и посложен конфликт, а ACLED во анализата за Синалоа покажува како удар врз врвот и внатрешен раскол можат да прелеат насилство низ повеќе територии и да создадат простор за нови напредувања на ривали. Иако тој пример е за Синалоа, логиката на фрагментација е релевантна и за CJNG.

Што најверојатно ќе се случува понатаму во Мексико

Во краток рок, најверојатен е сценарио на нерамномерно насилство: силни удари и одмазднички акции во клучни коридори и градови, наместо постојана „тотална војна“ насекаде. Причината е што картелите обично го насочуваат капацитетот таму каде што се логистиката, патиштата, пристаништата, финансиските текови и симболичката контрола. ACLED токму тоа го опишува кај CJNG и кај пошироката карта на мексиканските криминални судири.

Во среден рок, клучни индикатори ќе бидат три работи: дали ќе има стабилизација на командната вертикала во CJNG, дали државата ќе го задржи притисокот со апсења и контрола на коридорите без масовен колатерален ефект врз цивилите, и дали американско-мексиканската соработка ќе остане во рамка на разузнавање и заедничко таргетирање, без дополнително политичко влошување околу суверенитетот. Тоа ќе одлучи дали ова ќе остане голем, но ограничен удар, или ќе прерасне во подолга фаза на распарчено и потешко предвидливо насилство.