Месечината тајно ја јаде атмосферата на Земјата

Иако на прв поглед изгледа како мртва, прашлива карпа, Месечината со милијарди години прима микроскопски честички од земјината атмосфера – и тоа не како сензационално „јадење“, туку како физички процес во кој јони од горните слоеви на атмосферата се носат и се „втиснуваат“ во лунарната почва. До овој заклучок доаѓа ново истражување објавено на 11 декември 2025 година во Communications Earth & Environment.

Истражувачите објаснуваат дека сончевиот ветер може да „извади“ наелектризирани честички од земјината горна атмосфера, а потоа токму земјиното магнетно поле – за кое долго време се мислеше дека ја штити атмосферата од ваков одлив – во одредени геометрии делува како канал што ги насочува честичките кон орбитата на Месечината. Клучниот момент е кога Месечината се наоѓа во земјиниот магнетен опаш (magnetotail), односно во продолжениот „ноќен“ дел од магнетосферата.

Токму таму, според авторите, атмосферскиот трансфер е „ефикасен“ – што значи дека не е постојан со ист интензитет низ целата орбита, туку се случува најизразено во фазите кога Месечината минува низ магнетниот опаш. Во апстрактот на трудот се наведува дека не-сончевиот придонес во лунарната почва најдобро се објаснува како акумулација во текот на долгата историја на земјиниот геодинамо под услови слични на денешните, а не како краток период од раната Земја без магнетно поле.

Оваа теза им дава ново толкување на стар проблем од ерата на „Аполо“. Анализите на донесените примероци од 1970-тите покажаа присуство на „летливи“ супстанции во реголитот – вода, јаглерод диоксид, хелиум, аргон и азот – а особено азотот беше потежок за објаснување само со сончевиот ветер. Универзитетот во Рочестер, кој ја презентираше студијата, наведува дека симулациите покажале најдобро совпаѓање со „модерно“ сценарио: Земја со силно магнетно поле, каде честичките се одвојуваат под влијание на сончевиот ветер и потоа се водат по магнетни линии што во одредени случаи се протегаат доволно далеку за да ја „допрат“ лунарната орбита.

Импликациите се двојни. Прво, реголитот станува потенцијален „архив“: закопаните слоеви лунарна почва би можеле да чуваат долгорочен запис за составот на земјината атмосфера и за тоа како се менувале атмосферата и магнетното поле низ геолошко време. Второ, во практична смисла, ако дел од летливите елементи се навистина земјин „увоз“, тоа ја поткрева идејата дека идните лунарни бази би имале уште една трага каде да бараат ресурси, иако станува збор за мали концентрации и комплексна технологија за искористување.