Мицкоски ќе апси сопартијци, бара украденото да се врати

Во Владата синоќа беше конституиран Национален совет за финансиски истраги и конфискација на имот, нов координациски механизам што треба да ја притисне државата да оди „до крај“ во предметите за висока корупција – не само со кривични постапки, туку и со одземање на нелегално стекнат имот. Премиерот Христијан Мицкоски настапи со порака дека „нема селективна правда“ и дека „нема заштитени, нема недопирливи“, притоа поврзувајќи ја политичката волја за борба против криминалот со најчувствителниот дел од системот – конфискацијата.

Во јавноста, токму таму се отвора најголемата дилема: дали ваквите ветувања ќе останат на ниво на говори и нови тела, или ќе се претворат во апсења и пресуди што ќе го допрат кругот на моќта – вклучително и луѓе блиски до власта, па и во редовите на ВМРО-ДПМНЕ. Политичката формулација „нема недопирливи“ практично значи токму тоа: ако системот навистина работи, партиската припадност станува ирелевантна. Но во македонската пракса, токму партиската припадност најчесто била „штит“ – или алиби.

Според соопштеното на седницата, во моментов се водат околу 50 активни предмети за висок корупциски криминал. Ваквата бројка звучи како демонстрација на обем и решителност, но самата по себе не е доказ за исход. Во домашното правосудство, големи предмети често завршуваат со години одолговлекување, процесни лавиринти или развлекување до застарување. Затоа и инсистирањето дека борбата „не завршува со кривични постапки“ има двојна тежина: од една страна е порака за удар по „профитот“ од криминалот; од друга, индиректно признава дека досегашниот модел – без сериозни финансиски истраги, без брзо обезбедување имот и без ефикасно управување со одземениот имот – често давал половични резултати.

Во рамката што ја презентираше премиерот, стратегискиот фокус е ставен на три точки: пронаоѓање и следење на нелегално стекнат имот (и дома и во странство), привремено обезбедување и конфискација без простор за манипулации и одолговлекувања, и конечно – управување со конфискуваниот имот со идеја тој да добие „општествено корисна вредност“. Тоа е делот што обично се прескокнува во политичките слогани, а во пракса е клучен: државата може да одземе имот, но ако потоа не знае да го управува, продава, чува или повторно да го стави во функција, целата акција се претвора во правна статистика.

Советот, според замислата, треба да функционира како надзорен и координациски механизам во рамки на извршната власт – без формално да ги заменува институциите што водат истраги и постапки. Со него претседава вицепремиерот за добро владеење Арбен Фетаи, а во неговиот состав влегуваат клучни државни и правосудни позиции, меѓу кои и безбедносни и финансиски институции, како и врвот на судството и обвинителството. На хартија, таков состав создава потенцијал за „попречување на институционалната какофонија“ и побрза размена на информации. Во политичкиот живот, пак, неизбежно се отвора прашањето за линијата меѓу координација и притисок: дали „надзорот“ ќе значи забрзување на предметите, или ќе стане простор за селективно насочување – зависно од тоа кому му е потребна жртва, а кому заштита.

Токму затоа, најсилниот дел од изјавите – „нема заштитени“ – ќе се мери само преку конкретни исходи: кои предмети ќе се отворат, кои ќе се затворат со обвиненија, кои ќе добијат правосилни пресуди, и колку имот навистина ќе се врати во јавна корист. Ако „украденото мора да се врати“ остане само како реченица што убаво звучи на прес-конференција, тогаш Советот ќе биде уште една структура во долгата низа институции што произведуваат соопштенија, а не резултати. Ако, пак, најавата се претвори во видливи конфискации и постапки што ги надминуваат партиските линии, тогаш политичката цена – вклучително и „апсење сопартијци“ – ќе стане реална, а не само наслов.