Минимална плата во Македонија: максимална агонија за едно семејство

Кога се зборува за минимална плата, политиката секогаш звучи како „поправка“: неколку илјади денари повеќе, уште една корекција „според формулата“, уште едно уверување дека системот „држи чекор“. Но минималецот не се живее како формула. Се живее како месец – од први до први – и како список на трошоци што не прашуваат дали имаш „простор“.

Во Македонија, минималната нето-плата се движеше околу 22.567 денари, а од март 2025 беше најавено зголемување на 24.379 денари. Тоа е раст од 1.812 денари – сума што звучи како „помош“ додека не се стави во контекст на реалната кошница и реалните цени. Едно четиричлено семејство не купува „процент“, туку леб, млеко, превоз, струја, лекови, школски трошоци.

Ако ја земеме синдикалната минимална кошница за декември 2025 – 65.492 денари – пресметката станува сурово јасна. Две минимални плати во домаќинство даваат околу 48.758 денари. Само кошницата, без кирија, остава дупка од 16.734 денари. Ако семејството е под кирија, истата кошница со пресметана кирија оди на 80.867 денари, а разликата со две минимални плати станува над 32.000 денари. Тоа не е „стегање ремен“, туку системско кратење: или се живее во помал, полош стан; или се штеди на храна; или се одложува лекар; или се бара втор/трет приход во сивата зона.

Тука се отвора уште една непријатна вистина: минималната плата не е само работничко прашање, туку и прашање на сиромаштија. Според најновите лаекенски индикатори на Државен завод за статистика, стапката на сиромаштија за 2024 изнесува 21,9%. Во истите податоци стои и дека сиромашни се 7,9% од вработените лица – што значи дека работата не е гаранција за излез од сиромаштија. Кај домаќинствата со двајца возрасни и две издржувани деца, сиромаштијата е 17,1%. Ова не се маргинални групи, туку „нормалната“ семејна структура.

Регионалниот контекст само ја заострува сликата. Во Србија, државата за 2026 зборува за минимална зарада што се приближува до 550 евра, како дел од политика на постепено приближување кон повисок праг. Во Албанија, има одлуки и најави за минимална плата на ниво од 500 евра во периодот што следи. Во Црна Гора, поради различни модели на даночни и социјални реформи, минималецот веќе се комуницира на повисоки нивоа. Во Косово, пак, се водат расправи за корекции што исто така ја подигаат номиналната основа. Поентата не е „натпревар“ со бројки, туку фактот дека македонската економија се обидува да ја одржи социјалната стабилност со минималец кој, во пракса, тешко ја покрива основната репродукција на животот.

Во вакви услови, зголемување од 1–2 илјади денари има ефект само ако ценовниот притисок е под контрола. Но кога храната и услугите се движат побрзо од платите, секое „покачување“ се претвора во кратко одложување на кризата. На крајот од месецот, прашањето не е колку е минималната плата „по закон“, туку колку е минималниот живот „во пракса“. И токму таму се гледа разликата меѓу политичката реторика и реалната агонија.