Skip to content
Интерѕвездената комета 3I/ATLAS, третиот потврден „гостин“ однадвор од Сончевиот Систем, повторно ја отвора старата дилема: кога астрономијата преминува од суви орбити во приказна што личи на сценарио. Поводот е прогнозата дека во март 2026 објектот ќе помине невообичаено блиску до гравитациската „граница“ на Јупитер и уште поблиску до една од неговите мали, неправилни месечини – Еуфеме.
Според пресметките што ги објави астрофизичарот Ави Леб, 3I/ATLAS на 16 март 2026 треба да се приближи до Јупитер на околу 53,61 милион километри – растојание кое е речиси исто со проценетата Хилова сфера на планетата за тој период, односно зоната во која гравитацијата на Јупитер почнува да „доминира“ над плимните влијанија на Сонцето. Ден подоцна, на 17 март, истата траекторија ја носи кометата на околу 30,46 милиони километри од Еуфеме, една од десетиците ситни месечини што кружат во далечните, наклонети и често ретроградни орбити околу гасниот џин.
Во стандардна научна рамка, ваквите блиски минувања се интересни поради динамиката: колку прецизно можат да се моделираат патеките, колку влијаат т.н. негравитациски забрзувања кај активни комети (млазови гас и прашина), и што може да се извлече од набљудувањата во период кога објектот веќе е на „враќање“ кон надворешноста на Системот. NASA и ESA го третираат 3I/ATLAS како природна, активна интерѕвездена комета со хиперболична орбита, откриена од системот ATLAS во Чиле на 1 јули 2025, која не претставува опасност за Земјата и минува далеку од нас.
Еуфеме, пак, е сосема поинаков лик во оваа приказна: мала, неправилна месечина откриена во 2003 година од тимот на Скот С. Шепард на Мауна Кеа. Во базите за планетарни сателити, таа се води како членка на групата Ананке – „семејство“ месечини за кои се претпоставува дека потекнуваат од ист заробен објект кој некогаш се распаднал, оставајќи низа фрагменти што денес кружат во слични орбитални параметри.
Токму тука Леб ја гради својата провокативна теза. Неговата логика е дека близината до Хиловата граница теоретски отвора можност 3I/ATLAS да „испушти“ помали придружни тела (фрагменти, ќерки-објекти) кои би можеле да завршат во врзани орбити околу Јупитер – но само ако добијат многу специфичен и огромен „удар“ во брзина и насока. Во неговите пресметки, релативната брзина меѓу 3I/ATLAS и Јупитер при најблискиот приод е околу 66 км/с, што ја прави природната гравитациска „заробувачка“ сценарио со крајно мала веројатност. Ако, сепак, по март 2026 се појави нова, „свежа“ 96-та месечина (или ново врзано тело) поврзана со овој настан, Леб тврди дека тоа би било силен индикатор за намерно, технолошки контролирано исфрлање – бидејќи ваков тип финo подесен и екстремен импулс не се очекува од распад на комета.
Проблемот со ваквите аргументи е што науката, по правило, бара повеќе од ретка коинциденција. Ефемеридите се модели што се подобруваат со секое ново набљудување; негравитациските ефекти кај кометите зависат од активноста; а „близина“ во астрономски размери може да значи сосема различни нешта за различни феномени. Дури и кога траекторијата е добро утврдена, прескокот од „интересна динамичка ситуација“ до „потпис на технологија“ е голем – и бара независни, проверливи набљудувачки последици кои не можат да се објаснат со познати физички процеси.
И уште една практична нијанса: според официјалните планови на NASA/JPL, мисијата Juno беше дефинирана да трае до септември 2025 (или до крај на животниот век на леталото). Тоа значи дека набљудувањето на настаните во март 2026 од блиска орбита не е сигурен „даден“ факт, туку сценарио што би барало дополнително продолжување, доколку воопшто се случи. Во тој случај, главната тежина повторно паѓа на земјините телескопи, радарските капацитети и на вселенските опсерватории што можат да го следат објектот додека се оддалечува.
Она што останува неспорно е дека март 2026 ќе биде уште еден тест за тоа колку брзо науката може да ги фати, објасни и „преведе“ чудните моменти на ретки посетители. Во простор каде што статистиката е слаба – три потврдени интерѕвездени објекти за цела модерна ера на набљудување – секоја необична геометрија лесно станува наратив. Прашањето е дали набљудувањата ќе донесат нови податоци за природата на 3I/ATLAS, или само уште една рунда расправа за тоа што сè може да значи „точно на работ“ од гравитацијата на Јупитер.