Skip to content
Цената на нафтата повторно стана мерка за стравот на светските пазари, откако Иран во екот на војната што почна на 28 февруари порача дека барелот може да достигне 200 долари, додека пазарите и владите се обидуваат да проценат дали станува збор за пропагандна закана или за реален ризик ако кризата околу Ормутскиот Теснец потрае. Токму таму лежи јадрото на стравот: низ теснецот вообичаено минува близу една петтина од светската трговија со нафта и течен природен гас, па секое подолго нарушување веднаш добива глобална тежина.
Иранската порака не дојде во празно. Euronews наведува дека заканата за нафта од 200 долари првпат била јавно артикулирана на 1 март, а потоа повторена и на 11 март од портпаролот на воениот штаб Хатам ал-Анбија, Ебрахим Золфагари, кој изјавил дека цената на барелот зависи од регионалната безбедност што, според Техеран, била дестабилизирана. Reuters исто така објави дека Иран му порача на светот да се подготви за барел од 200 долари додека продолжуваат ударите врз бродови и пошироката ескалација во Заливот.
Но прашањето не е само што вели Иран, туку колку пазарот навистина верува дека такво ниво е достижно. Историски, бројката од 200 долари звучи екстремно, но не и апсолутно невозможна: Euronews потсетува дека рекордот од 147 долари во 2008 година, кога ќе се прилагоди на инфлација, денес би изнесувал околу 211 долари за барел. Тоа значи дека 200 долари не се без преседан во реални, а не во номинални услови, особено ако се случи долготрајна физичка блокада на еден од најкритичните поморски теснеци во светот.
Сепак, засега пазарот не се однесува како да гледа неизбежен скок до тоа ниво. Reuters на 12 март објави дека американскиот министер за енергетика Крис Рајт оценил оти нафта од 200 долари е „малку веројатна“, иако признал дека се можни краткорочни ценовни шокови. Истовремено, Reuters и ИЕА известија дека членките на Меѓународната агенција за енергија веќе пуштија рекордни 400 милиони барели од стратешките резерви, токму за да го ублажат ударот врз снабдувањето и да спречат ценовна паника.
Тоа, меѓутоа, не значи дека опасноста е симната од маса. Euronews пишува дека осигурителни компании веќе откажуваат покритие за воен ризик, а дел од бродските компании ги пренасочуваат флотите, што ја одржува нервозата висока и тогаш кога резервите формално се пуштени на пазарот. Во истиот контекст, Oxford Economics, како што пренесува Euronews, го гледа прагот од 140 долари како ниво на кое светската економија би почнала да влегува во блага рецесија, што покажува дека и без скок до 200 долари, штетата би можела да биде сериозна.
Оттука, одговорот на прашањето дали цената на нафтата навистина може да достигне 200 долари не е едноставно да или не. Во нормални услови, таквата цена би звучела претерано и политички напумпано. Но во услови на војна, прекин на бродски рути, удари врз енергетска инфраструктура и долготрајна блокада на Ормут, таа бројка веќе не изгледа како чиста фантазија. Засега е повеќе закана отколку базично сценарио, но токму во тоа е тежината на кризата: колку подолго трае, толку повеќе незамисливото почнува да изгледа возможно