На Макпетрол снемува дизел, премиерот уверува дека се е во ред

Нафтениот пазар во Македонија влезе во чуден парадокс: на терен, возачи наидуваат на затворени „дизел“ пиштоли и одговор „немаме“, додека од Владата стигнува порака дека „нема простор за паника“ и дека залихи има доволно. Во вакви ситуации, не е клучно само дали системски има гориво, туку дали граѓаните можат реално да го купат тогаш кога им треба – и дали државата знае да ја одржи довербата кога мрежата почнува да „пука“ по делници.

Проблемот излезе на површина откако во текот на ноќта и утрото дел од бензинските станици не точеле дизел, а во обиколка низ Скопје биле забележани најмалку седум локации каде вработени кажале дека дизел нема и не дале одговор кога ќе пристигне. Во истата обиколка се наведува дека на други ланци се точело редовно, што сугерира дека не станува збор за целосен „колапс на пазарот“, туку за прекин во дистрибуцијата, временски јаз во испораките или одлука на одделни продавачи.

Паралелно со тоа, на социјалните мрежи се појавија реакции што ја хранат нервозата. Корисници на мрежата Х пишуваат: „Дизел на Макпетрол нема, во Ново Лисиче ја затворија бензинската пумпа“, како и „Што се случува со бензинските пумпи на Макпетрол? Зошто нема гориво?“. Во друга објава на Фејсбук се тврди дека во Штип „речиси цел ден има долги редици пред бензинските станици“, а вечерта редиците дополнително се зголемиле по информација дека стигнале нови количини дизел.

На политички план, реакцијата беше класична за држава што се плаши од паника: премиерот излезе со смирувачка порака по средба со претставници на нафтената индустрија, уверувајќи дека залихи има и дека потребите се задоволуваат, со апел да не се создава паника.

Но проблемот е што ваквото смирување има ограничен рок на траење ако реалноста на касата и пиштолот кажува друго. Кога граѓанинот ќе слушне „сѐ е под контрола“, а потоа ќе види натпис „нема дизел“, тоа не ја смирува паниката – ја префрла во недоверба. Од тој момент, секоја следна изјава почнува да се чита како политичка одбрана, а не како информација, а пазарот влегува во спирала: повеќе гласини, повеќе редици, побрзо празнење на резервоари, уште повеќе гласини.

Во позадина е и ценовната рамка. Во моментот, официјалната цена за ЕУРОДИЗЕЛ е 71 денар за литар. Делови од медиумите пласираат теза дека токму регулираната цена ја стега маржата и дека дел од продавачите не сакаат да продаваат „со загуба“, па се одлучуваат за ограничување или прекини. Ова е тврдење што бара јасна потврда од компаниите и институциите, но токму отсуството на транспарентно објаснување е причината што ваквите наративи лесно добиваат сила.

Има уште една димензија што политиката често ја заборава: јавноста има меморија. Во претходни кризни периоди, кога на одредени локации немало дизел, компанијата јавно објаснувала дека причините се комбинација од енормна побарувачка, гласини, логистика и ритам на испораки – и дека снабдувањето ќе се нормализира. Денес, кога се повторува слична слика, но без јасно и брзо соопштение во ист тон, празнината ја пополнуваат шпекулации.

Ако Владата навистина сака да ја „смири“ ситуацијата, не е доволно да каже дека има залихи. Треба да покаже како функционира системот кога на терен се појавуваат празни точки: дали се работи за дистрибутивен јаз (испораката доаѓа попладне), за локален дефект, за ограничување поради маржи, или за нешто четврто. Во спротивно, ќе важи политичкото правило дека најопасна криза е онаа во која институциите зборуваат „стабилно“, а граѓаните гледаат „празно“.