Нафта од 200 долари за барел, светот стравува од нов шок

Заканата дека нафтата може да стигне до 200 долари за барел повеќе не звучи како далечна берзанска фантазија, туку како порака што доаѓа во момент кога Блискиот Исток повторно станува најопасната точка за светската енергетика. Иранскиот воен врв деновиве отворено порача дека светот треба да се подготви за такво сценарио, додека паралелно растат нападите врз трговски бродови и стравувањата дека клучните нафтени рути може дополнително да се затворат.

Во ваква атмосфера, пазарот веќе не реагира на политички изјави како на празна реторика, туку како на сигнал за реален недостиг. Брент денеска скокна на 97,93 долари за барел, а во текот на тргувањето стигна и до 100 долари, додека американската WTI достигна 92,50 долари. Само неколку дена претходно, Брент беше и на 119,50 долари, што е највисоко ниво од средината на 2022 година. Тоа покажува дека пазарот веќе се движи во режим на нервоза, а не во нормален комерцијален ритам.

Суштината на стравот е во Ормускиот теснец, најчувствителниот енергетски премин во светот. Низ него вообичаено минува околу една петтина од глобалната трговија со нафта и течен природен гас. Кога таков коридор ќе биде загрозен со мини, напади врз танкери и прекинат сообраќај, цената не расте само поради моментален недостиг, туку и поради стравот дека светот влегува во нова фаза на енергетска несигурност. Токму затоа и заканата со 200 долари за барел добива тежина: не затоа што пазарот е веќе таму, туку затоа што условите за екстремен скок повеќе не изгледаат незамисливо.

Поради тоа, Меѓународната агенција за енергетика веќе одобри рекордно ослободување на 400 милиони барели од стратешките резерви, најголемо во нејзината историја. Но и тој потег засега не ја смирува целосно паниката. Причината е едноставна: резервите можат да купат време, но не можат да ја заменат нормалната пловидба и стабилното снабдување ако конфликтот продолжи. Аналитичарите затоа предупредуваат дека пазарот не верува оти оваа интервенција сама по себе ќе биде доволна за трајно намалување на цените.

Најважно е што сценариото со 200 долари сѐ уште не е основно, но веќе не е ни целосно маргинално. Во актуелните проценки, пазарот прво гледа зони од 120 до 150 долари во услови на силен шок, а само комбинација од подолг прекин во Персискиот Залив, сериозно намалено снабдување и постојана висока побарувачка би ја оттурнала цената кон 200 долари. Тоа значи дека светот не е таму, но чекори по патека на која секој нов напад, секој нов прекин и секоја нова блокада ја туркаат нафтата кон нивоа што директно удираат врз инфлацијата, транспортот и храната.

За Европа, а со тоа и за Македонија, ова не е далечна воена приказна, туку економска закана што лесно се прелива во секојдневниот живот. Повисоката нафта значи поскап транспорт, поскап увоз и дополнителен притисок врз инфлацијата во време кога економиите веќе се кревки. Во таков амбиент, заканата со 200 долари за барел не е само вест од Блискиот Исток, туку предупредување колку брзо една војна може да стигне до паричникот на секое домаќинство.