Настава на македонски во Велес: 81 година од првиот час во гимназијата „Кочо Рацин“

На 1 февруари 1945 година, во Велес започнала наставата на мајчин македонски јазик во гимназијата „Кочо Рацин“ – настан што денес се одбележува како симболичен почеток на институционалната нормализација на македонскиот јазик во образованието по ослободувањето.

Станува збор за најстарата гимназија во државата, основана во 1857 година, која низ различни политички уредувања и „прекројувања“ на Македонија поминувала низ падови и успеси, но зад себе оставила илјадници ученици и силен локален и национален печат.

Според историските податоци што се пренесуваат во хрониките на училиштето, Президиумот на АСНОМ со решение од 3 ноември 1944 година донел одлука за отворање на девет гимназии, меѓу кои и велешката. Неколку месеци подоцна, со заповед од 26 јануари 1945 година, за директорка била назначена професорката Злата Ангелова, а наставата официјално стартувала на 1 февруари.

Името „Кочо Рацин“ не е случајно избрано: гимназијата го носи името на основоположникот на современата македонска литература, а во сопствената самоперцепција често се претставува како место каде што, освен знаење, се „бранела и македонската кауза“ – вклучително и преку познатиот гимназиски штрајк во 1942 година, опишуван како прв таков чин во поробена Македонија.

Во историјата на училиштето се наведуваат и бројни имиња што минале низ неговите клупи – од културни и музички дејци до јавни личности – како и „рекордот“ на една генерација од учебната 1982/83 година со просек 4,85, спомнуван како недостижна граница за следните генерации.