Нефер избори во Унгарија, зошто Виктор Орбан е толку тешко да се победи?

Нефер избори во Унгарија денес не се само опозициски слоган, туку опис на атмосферата во која земјата влегува во парламентарното гласање на 12 април, и покрај тоа што независни анкети ѝ даваат предност на Тиса на Петер Маѓар пред Фидес на Виктор Орбан. По 16 години на власт, Орбан не брани само уште еден мандат, туку систем во кој власта, институциите и медиумската слика долго време се подредувани така што фаворитот не мора секогаш да биде и најпопуларен, за да остане најтешкиот противник за пораз.

Токму тука е суштината на проблемот. Ројтерс потсети дека државните медиуми во Унгарија се под целосна владина контрола, а дел од приватните медиуми со години биле затворени или преземени од сопственици блиски до власта. Во март, Комитетот за заштита на новинарите и Репортери без граници реагираа и по отстранувањето на двајца новинари на Telex од јавен предизборен настан, предупредувајќи дека слободниот пристап на медиумите до кандидатите е основен услов за фер избори. Европскиот парламент, пак, уште во ноември алармираше за државно рекламирање насочено кон провладини медиуми, клиентелистички мрежи и ширење необележана AI-политичка содржина и deepfake-видеа поврзани со каналите блиски до кампањата на премиерот.

Затоа Орбан е тешко да се победи дури и кога не изгледа недостижен. Асошиетед прес пишува дека Маѓар и Тиса силно растат кај младите, додека Орбан и натаму задржува повозрасна и порурална база, а Ројтерс нотира дека голем дел од гласачите сè уште се неопределени. Дополнителна заштитна мрежа за Фидес може да стане и крајната десница од Ми Хазанк, која според две анкети е околу прагот од 5 проценти и може да се покаже како клучна за идната парламентарна математика, дури и ако Орбан не победи убедливо. Така, изборите не се сведуваат само на тоа кој има повеќе гласови, туку и кој подобро ја користи конструкцијата на моќта што веќе ја поседува.

Фактот што ОБСЕ/ОДИХР веќе распореди целосна набљудувачка мисија што ќе ја следи кампањата, финансирањето, медиумското покривање, социјалните мрежи и решавањето изборни спорови покажува дека сомнежите не се маргинални. Во Брисел одамна не се дебатира само за тоа дали Орбан ќе победи, туку дали Унгарија сè уште може да понуди натпревар во кој смената на власта е реална политичка можност, а не само формално право запишано на избирачко ливче.