Неодговорен новинар направи „херој“ од малку успешна министерка

Во земја во која образованието со години тоне меѓу недовршени реформи, слаби резултати, недостиг на учебници и судир со академската заедница, да се оди на прес-конференција и да се постави прашање дали министерката носи преведувач не е новинарство, туку услуга.

Со едно провокативно, однапред режирано прашање, новинарот не ја стави Весна Јаневска под притисок за нејзините политики, туку ѝ подари најлесен можен терен: да одговори со идентитетска реплика, да добие аплауз кај дел од публиката и да изгледа како „цврста“ министерка што брани принцип, наместо како министерка што треба да одговара за резултати. Така, од една слаба министерска позиција беше произведен медиумски херој, а од сериозниот ресор беше направена театарска сцена.

Токму тука лежи суштината на дефокусот. Ова не беше првпат Јаневска во Тетово да биде вовлечена во истата приказна за преведувач. И во февруари, пред дебата за законот за високо образование, таа ја оттурна темата со порака дека во државата постои еден службен јазик и дека не ѝ треба преведувач.

Кога истото прашање повторно се сервира, тоа веќе не е случајна новинарска досетка, туку свесно одржување на рамка во која министерката не мора да зборува за пропусти, доцнења и спорни решенија, туку само да одигрува предвидлива политичка улога.

А причините поради кои Јаневска треба да биде прашувана се многу поконкретни и многу понепријатни од темата за преведувач. Европската комисија во Извештајот за 2025 година оцени дека Северна Македонија е „умерено подготвена“ во образованието и културата, дека е постигнат „ограничен напредок“, дека работата на Стратегијата за образование 2018–2025 и на системот за мониторинг продолжила бавно, а новиот Закон за средно образование бил одложен и заменет со серија измени на стариот закон.

Тоа не е опозициски памфлет, туку официјална европска дијагноза за секторот што Јаневска го води. Ако новинарството имаше намера да ја тестира министерката, ќе тргнеше од ова, а не од етнополитички мамец.

Наместо тоа, јавноста доби спектакл. А додека траеше спектаклот, во образованието останаа да висат реалните конфликти. Предлог-законот за високо образование отвори силни забелешки од академската заедница.

Професори од УКИМ предупредија дека се нарушува автономијата, а ректорката на УКИМ јавно кажа дека очекува поголема функционална и кадровска автономија за универзитетот. Тоа значи дека Јаневска во клучна реформа не влегува со јасен консензус и доверба, туку со отпор од дел од универзитетската јавност. Но таквите теми бараат сериозно прашање и сериозен одговор. Многу е полесно камерата да се сврти кон преведувачот што го нема.

И студентите, пак, на јавната дебата за истиот закон не отворија идентитетски теми, туку суштински. Бараа бесплатно високо образование, забрана за продажба на книги како услов за полагање испит и расчистување со нетранспарентните трошоци на студирањето.

Во извештајот од дебатата стои и забелешката дека многумина плаќаат за материјални ресурси без да знаат каде одат тие пари, како и дека купопродажбата на книги на факултетите останува недоволно уредена. Одговорот на Јаневска беше јасен: високото образование нема да биде бесплатно. Тоа е тема од јавен интерес. Но не стана доминантна вест. Доминираше прашањето за преведувачот.

Проблемите не застануваат ни кај учебниците. Самата Јаневска во февруари призна дека има проблем со недостиг на учебници на јазиците на малобројните етнички заедници. Објаснуваше дека не е спорен тиражот, туку критериумите и недостигот од автори што можат да ги исполнат законските услови.

Тоа признание е важно затоа што уште во ноември 2024 таа тврдеше дека новиот Закон за учебници треба да спречи недостиг и доцнење на испораката во училиштата. Кога една министерка најавува решение, а потоа и самата признава дека проблемот и натаму постои, тоа е прашање за отчет, не за сценски настапи.

Затоа најголемата штета од ваквото „новинарство“ не е во навредливиот тон или во ниското ниво на прашањето. Штетата е во тоа што од неуспешна или во најмала рака недоволно успешна министерка се прави медиумски победник.

Наместо да биде соочена со бавните реформи, спорниот закон за високо образование, незадоволните професори, студентските барања и нерешените проблеми со учебниците, Јаневска доби шанса да одговори на прашање на кое лесно може да изгледа одлучно. Тоа не е пораз на министерката. Тоа е пораз на јавноста. Зашто кога новинарот ќе ја оттурне суштината за да добие вирална реплика, тогаш не ја разобличува власта, туку ѝ прави услуга.

Во таа смисла, проблемот не е само во Јаневска. Проблемот е и во дел од медиумската сцена што свесно произведува бучава таму каде што треба да има контрола. Образованието е еден од најтешките и најдлабоко расипани системи во државата. Таму не недостигаат симболички кавги, туку резултати.

А кога новинарот ќе избере да ја храни дневната националистичка рефлексна зона наместо да отвори прашање за неуспешните политики, тогаш тој не поставува незгодно прашање. Тој ја спасува министерката од незгодните прашања.