Николовски смирува, се ќе биде во ред (можеби)

Откако министерот Александар Николоски јавно ја претстави темата со престојот на камионџиите во Шенген-зона како „одлични вести од Брисел“ и најава дека возачите ќе бидат третирани како професионалци, Министерството за транспорт денес излезе со смирувачко соопштение: дијалогот со Европската комисија е активен, се работи на „трајно решение“ и не треба да се потпаѓа на шпекулации што можат да му наштетат на процесот.

Но, паралелно со ова „смирување“, транспортните здруженија од регионот најавуваат спротивно расположение на терен: по, како што велат, „негативниот исход“ од разговорите, донеле одлука повторно да ги активираат блокадите на товарните терминали, со координација меѓу Македонија, Србија и други држави за синхронизиран притисок. Во таа информација се посочува и дека на работна средба на 11 февруари 2026 се разговарало за технички параметри за преодниот период, а нов состанок е најавен за две недели, што имплицира дека „компромисот“ не е правно завршена работа, туку процес што сè уште нема оперативно решение на граница.

Проблемот е суштински и не е нов: системот ЕЕС (влез-излез) ја автоматизира евиденцијата на престојот и го заострува практичното спроведување на правилото 90/180, па професионалните возачи од Западен Балкан, кои со работа кружат низ повеќе држави, влегуваат во категорија што се третира како „посетител“, а не како мобилен работник. Тоа е причината поради која во јануари имаше блокади на гранични и товарни терминали и во повеќе земји од регионот.

Во тој контекст, изјавите за „прифатени ставови“ и „возачите се прифатени како професионалци“ добиваат друга тежина: тие звучат како политичка победа, но во практика сè уште не значат механизам што ќе им гарантира непречен влез и престој при секој следен транспортен циклус. Таквата порака Николоски ја пласираше уште на 29 јануари преку објава, во која најави нова визна стратегија што ќе го реши проблемот.

Токму тука се гледа зошто Министерството денес „се правда“ по претходните фалби: наместо конкретен документ што веднаш менува режим на граница, јавноста добива формулации за активен дијалог, технички групи и засилена динамика, плус апел да не се верува на „шпекулации“, вклучително и оние „пласирани од соседни земји“. Во истото соопштение се споменува и најава за одложување на примената на ЕЕС, но без јасно прецизирано што точно значи тоа за камионџиите во преодниот период и дали се однесува на реално олеснување за професионалниот транспорт или само на темпото на имплементација по гранични премини.

Европската димензија, исто така, сугерира дека решението не може да се „објави“ како готово преку Фејсбук. Европската комисија веќе јавно призна дека има високо мобилни професии од трети земји кои може да имаат потреба од престој подолг од 90 дена во 180 дена, меѓу кои се наведуваат и камионџии, и дека темата се разгледува во рамки на новата визна стратегија. Но стратегија не е автоматска дерогација на правилото: меѓу признавањето на проблемот и неговото решавање стојат процедури, модели на визи/дозволи и согласувања со земјите-членки, а токму тоа е просторот во кој превозниците сега велат дека остануваат „на цедило“.

За домашната економија, ова не е спор за формулации туку за рокови: секој ден неизвесност се претвора во ризик од застои, прекин на испораки и трошоци што на крај влегуваат во цената на стоките. Затоа и најавата за нови блокади е логична ескалација кога преговорите се чувствуваат како „процес без резултат“. Следниот состанок што се најавува во рамки на работните групи ќе биде тест дали власта има реален преоден модел, или повторно ќе се сведеме на соопштенија за „активен дијалог“ додека терминалите се блокираат, а товарот стои.