Нов инфлаторен бран веќе тропа на врата, мерките сè уште се половични, предупредуваат експертите

Нов инфлаторен бран повторно се наметнува како ризик за македонската економија, откако војната во Иран ја крена цената на нафтата над 107 долари за барел, а потресите околу Ормутскиот Теснец, низ кој вообичаено минува околу една петтина од светската нафта и течниот природен гас, почнаа да се прелеваат врз пазарите. Ова се случува во момент кога инфлацијата во Северна Македонија во февруари беше 2,9 проценти на годишно ниво и 0,2 проценти на месечно ниво, што значи дека домашните цени влегуваат во новата енергетска неизвесност без голем заштитен простор.

Токму затоа економските експерти денеска побараа Владата да не остане само на краткорочни интервенции, туку да оди со подиректни мерки. На тркалезната маса во организација на МАНУ, Економскиот факултет и Сојузот на економистите беше оценето дека земјава се соочува со инфлаторен притисок и нафтен шок посилен од оној во 2022 година. Академик Таки Фити побара намалување на акцизите, а не само на ДДВ, зашто тоа има подиректно влијание врз цената на горивата, додека професорите предупредија и на потреба од посилна антимонополска контрола, инспекциски надзор и селективна поддршка за најранливите. Според истите оценки, Македонија е особено ранлива како увозно зависна економија, а дополнителен притисок може да дојде и преку храната, бидејќи значаен дел од трговијата со ѓубрива оди преку Персискиот Залив.

Владата веќе реагираше со намалување на ДДВ на горивата од 18 на 10 проценти за две недели, но експертите сметаат дека тоа е недоволно ако не биде проследено со појасен пакет мерки. И во Европа се отвора истиот спор: дали да се интервенира со даночни олеснувања, субвенции и таргетирана помош, но Европската централна банка веќе предупреди дека секој фискален одговор на енергетскиот шок треба да биде привремен, насочен и прецизен. Во меѓувреме, повеќе држави, меѓу нив Србија, Италија, Шпанија и Грција, веќе посегнаа по намалување на акцизи, даноци или директна поддршка за да го ублажат ударот врз граѓаните и стопанството.

Најголемата опасност за Македонија сега не е само поскапото гориво, туку можноста тој удар брзо да се прелее врз транспортот, храната и врз инфлаторните очекувања. Ројтерс јави дека еврозоната веќе е близу застој, со повисоки влезни трошоци и пад на довербата, а Народната банка во редовното соопштение од 24 март посочи дека пазарните процени за цената на нафтата за следниот период се значително ревидирани нагоре на краток рок. Ако кризата потрае, прашањето веќе нема да биде дали ќе има нов бран на поскапувања, туку колку брзо и колку силно ќе удри врз домашниот стандард.