Skip to content
Во македонската политика повторно се враќа сценариото што најмногу ја разјадува довербата во правната држава: идејата дека осуден бегалец може да се претвори во „жртва“, а институциите да станат сервис за рехабилитација. Опозициските обвинувања овојпат се јасни: ВМРО-ДПМНЕ, преку серија јавни сигнали и внатрепартиски потези, наводно подготвува терен за рехабилитација и враќање на Никола Груевски – не како соочување со пресудите, туку како „исправување на неправда“.
Првиот контекст е надворешен и се врзува за Виктор Орбан и Унгарија, каде Груевски доби азил во 2018 година, по бегството од Македонија. Сега, унгарската политичка сцена влегува во изборна трка што се оценува како најсериозен тест за Орбан во изминатите години: парламентарните избори се закажани за 12 април 2026, а дел од независните анкети покажуваат водство на опозициската Тиса пред владејачката Фидес, иако исходот останува неизвесен. Во домашната интерпретација, ова се чита како можно слабеење на политичкиот штит што го имаше Груевски. Но дури и во тој случај, евентуална промена во Будимпешта не значи автоматска екстрадиција: статусот на азил, одлуките на унгарските институции и меѓународно-правните процедури се посебен механизам што не се „ресетира“ со изборна ноќ.
Вториот сигнал е партиски и е веќе официјално соопштен. Премиерот Христијан Мицкоски јавно кажа дека во овој мандат ВМРО-ДПМНЕ нема да има потпретседатели, туку само претседател, генерален секретар и Извршен комитет, а досегашните потпретседатели ќе се „прелијат“ во новата структура. Во истата изјава тој најави дека на конгресот во 2029 година партијата треба да добие „ново раководство, нов претседател“. Формално, ова може да се продава како модернизација и порамнета хиерархија. Политички, критичарите го читаат како концентрација на моќ „без втори луѓе“ и како чистење на внатрешниот терен за однапред подготвена смена – во која привремениот лидер е само чувар на столчето, додека партијата се враќа во орбитата на својот поранешен центар.
Третиот сигнал е правосудно-наративен и оди преку повторното оживување на тезата за „политички прогон“ во предметите што произлегоа од Специјално јавно обвинителство. ВМРО-ДПМНЕ со години ја туркаше таа рамка во јавноста, тврдејќи дека СЈО било алатка за политички пресметки. Во таков амбиент, условниот отпуст на Катица Јанева од затвор, во декември 2025, добива дополнителна симболика: за едни е правна процедура, за други „муниција“ за тезата дека целиот период треба да се прогласи за компромитиран. Кога една партија паралелно работи на делегитимирање на институцијата што ја отвори ерата на обвиненија, а во исто време се зголемуваат шпекулациите за „враќање“ на главниот бегалец од таа ера, впечатокот е дека не се бара правда, туку ревизија на историјата.
Четвртиот сигнал е во пораката што самата партија ја пушта: „ова е последен мандат“, „во 2029 нов лидер“. Во нормална демократија, ваква најава би била план за наследување. Во македонски услови, каде политичките партии често се заробени од личности и кругови на лојалност, тоа се чита како подготовка за „враќање на сопственикот“ – особено кога истовремено се тргнуваат потпретседателски позиции и се редизајнира врвот без реална промена на луѓето во него.
Суштинскиот проблем со ваквите сценарија не е во тоа што политичките партии прават кадровски инженеринг, туку во ефектот врз државата: ако осудени функционери можат да се претворат во политички проект, тогаш владеењето на правото станува преговарачка монета. И токму затоа прашањето за Груевски не е „само партиска работа“ – туку тест дали институциите ќе останат врзани за пресудите и процедурите, или ќе бидат влечени според дневната потреба да се редефинира минатото.