Skip to content
Кога опозицијата зборува за „оски“ и геополитички блокови, тоа често се третира како домашна партиска реторика. Но овојпат, темата доби европска тежина и документарна форма – токму таму каде што Северна Македонија најмногу инсистира дека припаѓа: во европските институции.
Во интервју за Радио Слободна Европа, Филипче вели дека Европски парламент „ја потврдил“ политичката линија што ја опишува како оска на актуелната власт со Унгарија и Србија, со видливи точки на допир и кон Русија. Неговиот аргумент е едноставен: ако европските документи веќе нотираат ризици од странско влијание, „стратешка корупција“ и нетранспарентни финансиски текови, тогаш домашната власт нема простор тоа да го релативизира како „политичка конструкција“.
Токму тука се отвора клучниот момент. Во извештај/резолуција усвоена на 9 јули 2025 година, Европскиот парламент изразува „длабока загриженост“ дека земјите кандидати, меѓу нив и Северна Македонија, се изложени на странско мешање, дезинформации, хибридни закани и „нетранспарентни финансиски текови“, а во истиот контекст е „алармиран“ од улогите на унгарската и српската влада во унапредување на геополитичките цели на Русија и Кина. Во таа рамка, се нотира и „неодамнешниот заем“ од унгарската банка Eximbank, кој „изгледа дека е финансиран од Кина“. Во друг дел од документот, Европскиот парламент експлицитно предупредува и на опасноста од „јакнење сојузи со илиберални режими“.
Ова е јазик што не се пишува за да украси дипломатски извештај. Ова е сигнален јазик: означување ризици и насоки што можат да станат дел од политичката проценка за тоа колку една земја-кандидат е отпорна на влијанија и колку реално се движи кон Европска Унија, а не само декларативно.
Во домашниот случај, во фокусот се најде унгарскиот кредитен аранжман што, во вкупен износ, ја достигнува сумата од една милијарда евра – две транши по 500 милиони евра. Во официјална информација, Министерство за финансии на Северна Македонија соопшти дека договорот за 500 милиони евра со Hungarian Export-Import Bank е потпишан на 20 декември 2024 година, со рок на отплата 15 години, грејс период од 3 години и камата од 3,25%, наменет за навремено сервисирање на еврообврзница што доспева во јануари.
Филипче ја гради критиката токму на судирот меѓу формално „поволни услови“ и суштинските прашања што остануваат во сенка: потеклото на парите, политичката цена на ваквото задолжување и јавниот увид во тоа како и каде завршуваат средствата. Тој тврди дека заемот е од „сомнително потекло“ и дека нема отчетност и транспарентност за тоа како се трошат средствата што ќе ги враќаат идните генерации. Во истиот настап, како примери ги споменува и влезот на „сомнителен капитал“ преку српски финансиски канали (конкретно ја споменува Алта банка), како и контакти на високо владино ниво со структури што се перципираат како блиски до Кремљ (меѓу нив и Ноќни волци).
Клучната политичка поента што Филипче ја турка во прв план е дека власта не само што ја „влече“ државата кон регионален круг на илиберални центри, туку и ја прави ранлива: финансиски, институционално и надворешнополитички. На тој терен, според него, „оската“ не е метафора, туку механизам – преку кредити, капитал, медиумско влијание и политички гестови што ја еродираат довербата на европските партнери.
Во ваква поставка, прашањето веќе не е дали некој политичар ќе ја добие следната дневна битка на домашната сцена. Прашањето е дали државата, под актуелната власт, прифаќа да се движи по линија на „прифатливи компромиси“ со модели што европските институции ги третираат како ризик – и дали за тоа плаќа цена во забавување на европската агенда, во доверба и во институционална стабилност. Европскиот документ не е партиски памфлет, но токму затоа – кога во него се читаат зборови како „аларм“, „стратешка корупција“ и „нетранспарентни финансиски текови“, тие стануваат политички факти од кои не се бега со прес-конференции.
Во тој простор, Филипче се позиционира како глас што ја враќа дебатата на мерливи точки: што пишува Европа, што потпишува Владата, и што ѝ должи на јавноста како објаснување. А „оската“ – како што ја именува – останува најнепријатниот тест за власта: ако е измислена, би требало лесно да се побие со документи и отчет. Ако не се побива, тогаш тишината станува дел од приказната.