Skip to content
„Следниот чекор е одвојување на Република Српска како самостојна држава“ – со оваа порака денес, 10 февруари, лидерот на владејачката СНСД во ентитетот Милорад Додик повторно ја крена политичката температура во Босна и Херцеговина, врзувајќи ја сецесијата со победата на „неговиот кандидат“ на повтореното гласање за претседател на Република Српска.
Според објавата, Додик најавува дека ќе предложи „враќање на сите надлежности“ кои по потпишувањето на Дејтонски мировен договор биле пренесени на државното ниво – вклучително сопствена војска, гранична полиција и разузнавачка служба. Тоа се токму алатките што ја прават разликата меѓу ентитет и држава: монопол врз сила, контрола на граници и контрола на информации.
Оваа реторика не е нова, но денес е поопасна затоа што доаѓа во момент кога институционалниот систем во БиХ е веќе под силен притисок. Уставната архитектура на земјата, создадена со Дејтон, ја дели државата на два ентитета и слаб централен апарат; секој обид за еднострано „враќање надлежности“ или излегување од државните институции се чита како удар врз уставниот поредок и договорот што ја заврши војната.
Клучниот проблем во изјавата на Додик е што таа се продава како „политика“, а всушност е сценарио за паралелни институции. Токму такви чекори БиХ веќе ги виде: по пресудата против Додик во 2025 година, властите во Република Српска туркаа закони што ја блокираа работата на државната полиција и правосудни органи на територијата на ентитетот, потег што предизвика силни реакции од меѓународните актери и интервенции од судските институции.
Особено спорно е и тврдењето дека за ваквата политика има поддршка од Русија, „новата администрација на САД“, Србија, Израел и Унгарија. Тоа е тврдење на Додик, не потврдена позиција на тие држави. Но неговата теза се обидува да произведе впечаток дека меѓународниот чадор веќе е обезбеден – како да се работи за проект што само чека погоден момент. Факт е дека Вашингтон во последните месеци испраќа контрадикторни сигнали: Politico објави дека администрацијата на Трамп ги укинала американските санкции против Додик во октомври 2025, одлука која предизвика остри критики дека охрабрува дестабилизирачка политика.
На терен, изборната динамика дополнително ја зацврстува оваа линија. На 8 февруари беше потврдена победата на Синиша Каран – близок сојузник на Додик – на делумно повтореното гласање за претседател на Република Српска, распишано поради нерегуларности во претходниот циклус. Резултатот, во суштина, му дава нова политичка легитимација на курсот кој со години ја држи БиХ во блокада и ја оддалечува од реформи.
Токму затоа, „самостојна држава“ во речникот на Додик не звучи како далечна идеолошка фантазија, туку како тактика: прво се нормализира мислата, потоа се гради административна реалност со закони, институции и извршна сила, а потоа се бара меѓународна „потврда“ преку билатерални контакти и медиумски настапи. Во меѓувреме, секое враќање на надлежности се претставува како „исправување на неправда“, а секоја реакција од Сараево и меѓународната заедница – како напад врз „правата на Србите“.
Во оваа приказна најмалку се зборува за граѓаните – и во Република Српска и во Федерацијата – а најмногу за симболи, граници и моќ. Кога политичар најавува сопствена војска и разузнавање, тој не води расправа за уставна техника, туку испраќа порака дека е подготвен да ги пресече последните врски со државата. И тоа се случува во регион каде што „симболичните“ чекори често имаат многу конкретни последици.