Откриена масовна измама со „0% камата“ на брзите кредити

Рекламата ветува „0% камата“, постапката изгледа едноставна, а парите стигнуваат брзо. Но токму таму каде што граѓаните треба да видат јасна цена на заемот, државата сега открила модел на заблуда: финансиски друштва нуделе кредити како да се бесплатни, а во договорите оставале простор за дополнителни трошоци што целосно ја менуваат сликата за тоа колку кредитот навистина чини. Министерството за финансии денеска соопшти дека при надзор над финансиските друштва констатирало измамнички трговски практики поврзани со рекламирањето на финансиските услуги, спротивно на Законот за заштита на потрошувачите.

Најдиректниот пример е и најопасниот за обичниот корисник. Во контролите било утврдено рекламирање со 0% камата, иако во договорот за кредит биле предвидени други дополнителни трошоци. Тоа практично значи дека пораката што ја гледа граѓанинот во рекламата не одговара целосно на цената што подоцна ја прифаќа со потпис. Во превод, „нула камата“ не значи и „нула цена“, туку може да биде само мамка што ја прикрива вистинската финансиска обврска.

Со тоа се отвора поширок проблем од една спорна реклама. Брзите кредити најчесто ги земаат луѓе што немаат време за чекање, немаат пристап до поевтино финансирање или се притиснати од итен трошок. Токму затоа ваквото рекламирање е особено чувствително: не се продава луксузен производ што може мирно да се споредува со денови, туку финансиска услуга што луѓето ја земаат под притисок. Кога во таков момент најбитните информации не се јасни уште во рекламата, ризикот од погрешна одлука не е исклучок, туку дел од бизнис-моделот. Министерството токму тоа го квалификува како измамничка практика кога изостануваат битни информации потребни за правилна одлука на потрошувачот.

Но проблемот не завршува со каматата. Надзорот открил и рекламирање на финансиски услуги под брендови без јасно да се наведе кое финансиско друштво стои зад конкретната понуда. Дополнително, било утврдено користење повеќе веб-страници од страна на исто финансиско друштво, како и користење назив во деловните простории што се разликува од називот наведен во дозволата за работа. Тоа создава магла околу идентитетот на давателот на услугата: граѓанинот гледа едно име на интернет, друго на излог, а зад кредитот формално стои трето правно лице.

Токму во таа промена на имиња и канали се крие суштината на манипулацијата. Кога не знаете со сигурност кој ви го дава кредитот, потешко споредувате понуди, потешко проверувате дозволи, а уште потешко поднесувате приговор или барате одговорност. Наместо јасен пазар, се создава лавиринт во кој брендот служи како мамка, веб-страницата како брз влез, а договорот како место каде што конечно излегуваат на виделина трошоците што не биле видливи на почетокот. Во таков систем, транспарентноста не е само нарушена, туку намерно оттурната од првиот контакт со клиентот.

Министерството веќе им наложило на друштвата кај кои се утврдени неправилности веднаш да ги отстранат рекламите и натписите што би можеле да ги доведат граѓаните во заблуда. Пораката е дека тие мора да го користат исклучиво називот согласно дозволата за работа и да имаат една веб-страница што јасно покажува за кое финансиско друштво станува збор. Во спротивно, најавени се мерки за заштита на граѓаните како корисници на финансиски услуги.

Она што засега недостасува е обемот на проблемот. Во јавното соопштение нема бројка колку контроли се спроведени и кај колку друштва се утврдени неправилности, па сè уште не е јасно дали станува збор за ограничен број случаи или за поширока и одамна воспоставена практика на пазарот на брзи кредити. Но и без таа бројка, самата природа на утврдените неправилности покажува дека не се работи за технички пропусти, туку за начин на продажба во кој најпривлечно се истакнува „нулата“, а најважното се оттурнува во ситните редови.

Затоа денешното откритие е повеќе од уште едно институционално соопштение. Тоа отвора прашање колку долго на пазарот се продавала илузија за евтин кредит, додека реалната цена била скриена зад дополнителни трошоци, збунувачки брендови и различни имиња. За граѓанинот што бара брзи пари, разликата меѓу „0% камата“ и вистинскиот трошок не е маркетиншка нијанса, туку разлика меѓу привидно лесен заем и реален долг што почнува да расте дури откако ќе го прифатите.