Парите од кредитот на Орбан отидоа во канализација

Владата го продаваше унгарскиот кредит како развојна офанзива за општините, но бројките покажуваат дека најголемиот дел од тој наратив заврши во најосновна комунална инфраструктура. Од октомври 2024 до октомври 2025 година за општински проекти беа планирани 250 милиони евра, но одобрени беа 112 милиони евра преку шест министерства, и тоа 71,1 милион евра за 288 проекти во првата транша и уште 41,4 милиони евра за 828 проекти во втората. По изборите, вкупната рамка беше скратена на 149 милиони евра.

Во таа маса од 1.116 проекти, заедничкиот именител не беа нови развојни модели, туку улици, атмосферска и фекална канализација. „Фокус“ наведува дека токму таквите зафати доминираат и во првиот и во вториот повик, а кај првата транша дури 213 од 288 проекти преку Министерството за транспорт се однесувале на реконструкција на улици или изградба на атмосферска и фекална канализација. Паралелно, Министерството за животна средина уште во јули 2025 потпиша договори со 33 општини за 44 проекти за водовод и канализација, што дополнително ја потврдува сликата дека голем дел од парите завршиле во комунална, а не во некаква поширока „развојна“ трансформација.

Проблемот не е во тоа што на Македонија ѝ треба канализација. Напротив, токму недостигот од таква инфраструктура со години е една од најстарите и најскапи локални рани. Проблемот е што власта проектите ги пакуваше како капитален исчекор, а ЦГК оцени дека парите биле значајна „инјекција“ за општините во предизборните месеци, без рамномерна распределба по број на жители или по износ. Најмногу средства добија Битола, Тетово, Куманово и Аеродром, додека Град Скопје не доби ништо, а по жител највисоки износи добија мали општини како Демир Капија, Желино и Свети Николе.

Уште понепријатна е сликата кога ќе се погледне што навистина било третирано како јавен интерес. Според ЦГК, само 11 проекти, односно помалку од еден процент, може директно да се поврзат со подобрување на условите за живот и работа на младите, жените и маргинализираните групи. Од тие 11, десет се за млади, еден за маргинализирани групи, а ниту еден за жени. Со други зборови, „развојот“ најмногу се претвори во бетон, асфалт и цевки, а многу помалку во проекти што оставаат подлабока социјална трага.

И таму приказната не завршува. ЦГК констатира и доминација на една или на неколку фирми во јавните набавки за овие проекти, а „Фокус“ пишува дека кај повеќе општини токму компаниите што и претходно ги добивале локалните тендери повторно се појавуваат како добитници и на проектите од унгарскиот кредит. Така приказната за „пари за граѓаните“ сè повеќе почнува да личи на приказна за пари што кружат низ добро познати локални мрежи.

Затоа вистинската политичка поента на овој кредит не е само во тоа што завршил во канализација, туку што и канализацијата беше искористена како изборен декор. Таму каде што државата требаше да објасни зошто по децении запоставување општините сè уште копаат за основни цевки и улици, таа избра тоа да го продава како голема развојна офанзива. А кога по изборите парите беа скратени, јавноста доби многу помалку објаснувања отколку што претходно добиваше промоција.

Извор: Фокус.мк