Skip to content
„Не сакаме да плаќаме за диплома“ – со оваа порака дел од студентите на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ ја отворија јавната расправа за новиот предлог-закон за високо образование, предупредувајќи дека студирањето во пракса не е само учење и полагање, туку и низа трошоци што се акумулираат без јасно објаснување каде завршуваат парите. Дебатата се одржа на Филозофскиот факултет, во присуство на министерката за образование и наука Весна Јаневска и ректорката Билјана Ангелова, а амфитеатарот беше исполнет со професори, студенти и претставници на универзитетските тела.
Во фокусот на студентските забелешки беше барањето за поширок опфат на бесплатно студирање и прекин на пракси што, според нив, создаваат неформален „пазар“ во рамки на факултетите. Студент од Филолошкиот факултет посочи дека дел од студентите плаќаат 3.000 денари за „материјални ресурси“, без да добијат јасна информација што точно се финансира со тие средства и како се трошат. Според неговото објаснување, студентскиот живот се води во услови кога младите заминуваат од државата, а оние што остануваат се соочуваат со бирократија и финансиски обврски што го прават студирањето потешко наместо подостапно.
Паралелно, се отвори и темата за купопродажбата на книги. Дел од студентите побараа законски да се заштитат од условувања со учебници и материјали што се продаваат „на рака“, надвор од транспарентни процедури. Еден од говорниците оцени дека во предлог-текстот недостасува појасно уредување на ова прашање и дека треба експлицитно да се спречи корупција преку продажба на книги, особено во ситуации кога, како што тврдеше, имало случаи студенти да платат, а да не добијат учебници. За студентите, ова не е само прашање на цена, туку на доверба и фер однос во системот што треба да обезбеди еднакви услови.
Одговорот од министерката беше дека високото образование нема да биде бесплатно за сите, но дека со законските решенија се предвидуваат олеснувања за ранливи категории – студенти од еднородителски семејства, студенти со попреченост и студенти од семејства со ниски примања, кои би се ослободиле од партиципација, како и поддршка преку стипендии и поволности за сместување. За продажбата на книги, Јаневска рече дека не може едноставно да се напише забрана во закон, но повика ваквите случаи да се пријавуваат за да се расчисти праксата и да сносат одговорност оние што ја злоупотребуваат позицијата.
Покрај студентските прашања, расправата ја отвори и пошироката дилема за тоа што всушност гарантира дипломата – и како системот ја проверува реалната компетентност. Професорот Илија Ацески укажа дека во предложените одредби недостига елементарен механизам што ќе оцени дали дипломираниот студент навистина е оспособен за професијата за која е образуван. Во салата се слушаа и забелешки дека квалитетот не се мери само со формални критериуми, туку и со тоа дали образованието произведува кадар што може да се вклучи во работа без дополнително „поправање“ на знаењето.
Една од најжешките точки беше и моделот за напредување во академски звања. Се дискутираше за предложени критериуми со научни трудови, при што дел од професорите предупредија дека унифицираните правила не можат еднакво да важат за сите дисциплини. Претставници од специфични области, како теологијата и уметностите, посочија дека нивните научни и творечки резултати се изразуваат поинаку – преку монографии, уметнички дела и практична настава – и дека системот треба да ја препознае таа разлика ако сака реално да подигне квалитет, без да ги турне „помалите“ дисциплини во нерамноправна позиција. Во таа линија се отвори и прашањето за студиските програми и ризикот суштински предмети да станат изборни, со што студентите би можеле да дипломираат без базични знаења што факултетите традиционално ги сметаат за неопходни.
Јавната дебата, како дел од најавените консултации за новиот закон, покажа дека спорот не е само политички или технички, туку суштински: дали реформата ќе донесе повеќе квалитет и отчетност, или ќе создаде нови филтри што ќе ги продлабочат разликите меѓу дисциплините и ќе го остават студентот повторно во улога на „платец“ – за трошоци што не секогаш се видливи и објаснети.