Платформа против корупција: политичките пораки ја поткопуваат довербата во изборот на државниот јавен обвинител

Избор на државен јавен обвинител повторно ја отвори линијата меѓу институциите и политиката, откако Платформата на граѓански организации за борба против корупцијата реагираше на јавните изјави на премиерот и предупреди дека предвременото исклучување кандидати, додека Владата сè уште формално не одлучила, може политички да влијае врз постапката и да ја наруши довербата во еднаквиот третман.

Реакција на Платформата
Од Платформата порачуваат дека изборот не смее да се третира како партиска или персонална пресметка, туку како институционална одлука со директни последици врз владеењето на правото и системот на кривична правда. Во нивната оценка, по моментот кога предметот влегува во владина фаза, одговорноста за кредибилитетот на процесот „се префрла“ на извршната власт, па затоа секоја јавна комуникација треба да придонесува за зајакнување, а не за релативизирање на довербата.

Платформата нагласува дека нема да навлегува во оценување на поединечни кандидати, но инсистира конечната одлука да биде јавно, детално и аргументирано образложена според однапред утврдени и мерливи критериуми. Во спротивно, предупредуваат, секое отстапување од принципите на професионалност, еднаков третман и транспарентност би значело сериозен удар врз довербата во постапката и дополнително би ја поткопало независноста на обвинителството, особено во контекст на борбата против корупцијата и организираниот криминал.

Според законската процедура, по јавниот повик и пристигнатите пријави, Владата ги доставува кандидатурите до Советот на јавни обвинители за мислење, а потоа до Собранието може да предложи кандидат што добил позитивно мислење. Советот, во рок од 15 дена, треба да даде образложено позитивно или негативно мислење; доколку нема позитивно мислење за ниту еден кандидат, Владата не може да достави предлог и се отвора можност да се распише нов повик. Изборот во Собранието, пак, се прави со 61 глас.

Во последните денови, Советот соопшти дека дал позитивно мислење за четворица од петтемина кандидати и дека предметот е доставен до Владата за понатамошна постапка. Позитивно мислење добиле в.д. државната јавна обвинителка Анита Тополова-Исајловска, обвинителката Ленче Ристовска, судијата Ненад Савевски и обвинителката Лидија Раичевиќ, додека за Владимир Панчевски било оценето дека не ги исполнува условите во делот на работниот стаж. Претседателот на Советот, Башким Бесими, изјави дека одлуките биле донесени исклучиво врз основа на законските критериуми.

Паралелно со институционалниот тек, јавната дебата се вжешти по изјави на премиерот кои, според Платформата, создаваат впечаток дека одредени кандидати се исклучуваат однапред, уште пред Владата да ја донесе конечната одлука. Токму во тоа, граѓанските организации гледаат ризик: ако процесот се доживее како политички „наместен“, наместо како строго правна и професионална селекција, новиот државен јавен обвинител ќе стартува со товар на недоверба – товар што потоа се прелева и врз обвинителството како институција.

Во наредната фаза, очите се вперени во Владата: дали изборот ќе се заснова на мерливи критериуми и стручни оценки, и дали јавноста ќе добие јасно образложение зошто токму тој кандидат е предложен да ја преземе една од највлијателните позиции во правосудството.