Skip to content
Поразот на Виктор Орбан не е само унгарска вест. Тој е и јасен политички удар за Доналд Трамп и Џеј Ди Венс, кои со години го градеа унгарскиот премиер како доказ дека десничарскиот, националистички и антибриселски модел може да трае долго, да победува избори и да стане пример и за други држави. Со падот на Орбан, Белата куќа не го губи само еден близок сојузник, туку и највидливиот европски симбол на политиката што американската десница со задоволство ја претставуваше како успешна формула.
Венс тоа и самиот го призна, иако индиректно. Тој изјави дека поразот на Орбан е „многу, многу лош“ за САД, додавајќи дека Вашингтон сепак ќе соработува со новата унгарска влада. Во таа реченица е содржано целото значење на изборниот резултат: Трамп и Венс веќе знаат дека изгубија лидер кој во Европа им служеше како политички бедем против Брисел, како сојузник во културните војни и како глас што одвнатре ја кочеше европската линија кон Украина.
Орбан за Трамп не беше обичен партнер. Тој беше модел. Унгарскиот лидер со години беше славен во американските конзервативни кругови како политичар што знае како да ја стави државата во служба на идеологијата, да го потчини медиумскиот простор, да го редизајнира системот и притоа да остане изборно конкурентен. Затоа и американската поддршка за него не беше случајна, туку вложување во поширок проект: да се покаже дека „иллибералната демократија“ не е девијација, туку одржлива алтернатива на либералниот западен модел.
Токму затоа поразот боли повеќе од обичен изборен неуспех. Венс отпатува во Будимпешта и отворено застана зад Орбан, обвинувајќи ја Европската унија за мешање во изборите и претставувајќи го унгарскиот премиер како човек што ја брани западната цивилизација. Наместо тоа да му помогне, Орбан изгуби убедливо, а Унгарците со рекордна излезеност гласаа за Петер Маѓар и за пресврт по 16 години власт. Тоа значи дека една од клучните политички приказни на американската десница, дека Орбановиот модел е стабилен и победнички, се распадна токму на избори.
За Трамп ова е проблем и на геополитичко ниво. Орбан беше негов најсигурен човек во Европската унија, лидер што често влегуваше во судир со Брисел, го блокираше европскиот консензус за Украина и одржуваше блиски односи со Москва. Со победата на Маѓар, се отвора можност Унгарија да престане да игра улога на внатрешен кочничар во ЕУ и да се приближи кон поевропска и појасно прозападна линија. Тоа не е само лоша вест за Кремљ, туку и за Белата куќа на Трамп, која во Орбан имаше важна точка на влијание во срцето на Европа.
Проблемот за Трамп и Венс е и симболичен. Во време кога американската десница сака да покаже дека нејзините идеи имаат глобална енергија и меѓународни сојузници, падот на Орбан покажува и нешто друго: дека дури и силно изграден систем, со години подредуван на една партија и еден лидер, може да се распадне кога ќе се соберат заморот од власта, корупцијата, економската стагнација и чувството на изолација. Тоа е порака што не се однесува само на Унгарија, туку и на поширокиот политички свет што Трамп и Венс сакаат да го градат.
Секако, ова не значи дека Вашингтон ќе влезе во отворен конфликт со новата унгарска власт. И Венс веќе кажа дека САД ќе соработуваат со следниот премиер. Но тоа е веќе резервен, а не победнички тон. Затоа суштината на оваа приказна е едноставна: со падот на Орбан, Трамп и Венс не изгубија само партнер, туку и најважниот европски доказ дека нивниот политички рецепт може долго да владее и надвор од Америка.