Skip to content
Победа и пораз кај децата не се само спортски или училишни исходи, туку моменти во кои се гради карактер, а токму тука родителската реакција често е поважна од самиот резултат.
Детето не треба постојано да победува, туку да научи да остане прибрано кога работите стануваат тешки, да не се распадне по неуспех и да ја гледа загубата како информација, а не како пресуда за сопствената вредност.
Овој пристап се совпаѓа и со препораките на Американската академија за педијатрија, каде се нагласува дека децата не треба да влегуваат во изразено „win/lose“ натпреварување додека не разберат дека нивната самовредност не зависи од исходот на играта. Во истите насоки, HealthyChildren.org препорачува програмите да бидат насочени кон вклученост, разновидност, успех и забава, а не кон крута победничка логика.
И уште поважно, истиот педијатриски корпус потсетува дека разбирањето на победите и поразите може да биде здраво само ако детето научи дека суштината не е „да биде подобро од другите“, туку да напредува во однос на сопствениот претходен обид. Тоа е значајна разлика што често се губи во родителските и тренерските амбиции, особено кога секоја активност прерано се претвора во натпревар за статус.
Токму затоа е важен и советот: наместо децата постојано да се пофалуваат за „талент“ или „памет“, покорисно е пофалбата да се насочи кон трудот, часовите вежбање и вложената упорност. Ова не е само воспитна финта, туку пристап што има поддршка и во истражувачката литература: Универзитетот во Чикаго пренесува наоди дека таканаречената „процесна пофалба“ (за труд, стратегија и дејство) е поврзана со поголема истрајност, подобар однос кон предизвици и подобро справување со неуспех подоцна.
Покрај пофалбата, клучно е и како возрасните се однесуваат по натпревар, тест или игра. Американската академија за детска и адолесцентна психијатрија предупредува дека културата „победа по секоја цена“ создава нездрава средина за децата, а на родителите им препорачува реални очекувања, емоционална поддршка и пофалба за напорот да се натпреваруваат и да напредуваат, дури и кога изгубиле. Во тие препораки јасно стои и една важна порака: успехот не е исто што и победа, ниту неуспехот е исто што и пораз.
Практично, тоа значи дека родителот не мора да „држи предавање“ по секој пораз, туку да помогне детето да ги именува чувствата, да разбере што се случило и да види што може да направи поинаку следниот пат. Во сличен дух, Pathways.org советува однапред да се разговара за можните исходи, да се вежба достоинствено однесување и при победа и при пораз и да се нагласува фер-играта, бидејќи емоционалната контрола и емпатијата се учат постепено.
Пошироката слика е дека воспитувањето за победа и пораз е, всушност, воспитување за отпорност. HealthyChildren.org во материјалите за резилиентност потсетува дека децата не можат да се заштитат од секој стрес и разочарување, но можат да се научат на вештини за справување, самодоверба, чувство на контрола и здрави начини на носење со тешки ситуации. Кога родителот го става акцентот на процесот, а не на етикетата „победник“ или „губитник“, детето полесно учи дека вредноста не му се мери по една партија, еден натпревар или еден лош ден