Skip to content
Под јужна Европа и во планинските појаси околу Јадранот се наоѓаат геолошки траги од древна копнена маса што научниците ја нарекуваат Голема Адрија. Темата повторно се појави во регионалните медиуми, но не станува збор за ново откритие од 2026 година, туку за научна реконструкција објавена во 2019 година, која детално ја објаснува тектонската историја на Медитеранот во последните 240 милиони години.
Голема Адрија била копнена маса приближно со големина на Гренланд, која пред околу 240 милиони години се одвоила од суперконтинентот Гондвана и почнала да се движи кон север. Според реконструкцијата на тимот предводен од геологот Доуе ван Хинсберген од Универзитетот во Утрехт, најголем дел од овој континент бил под плитко тропско море, каде што со милиони години се таложеле седименти што подоцна се претвориле во варовник.
Пред околу 100 до 120 милиони години Голема Адрија се судрила со јужниот раб на Европа. При тој процес, најголемиот дел од континенталната плоча бил потиснат во Земјината обвивка, додека површинските седиментни слоеви биле „изгребани“ и набрани во планинските системи што денес се протегаат низ Италија, Алпите, Грција, Турција и Балканот.
Токму затоа формулацијата дека „изгубениот континент лежи под Србија, Хрватска и Босна и Херцеговина“ треба да се чита прецизно. Не станува збор за целосен континент скриен како празен простор под земјата, туку за остатоци од древна тектонска плоча и за карпи што денес се дел од планинските појаси на Јадранот и Балканот. Дел од тие остатоци се препознаваат и во Истра, како и во други делови од јужна Европа.
Реконструкцијата траела околу една деценија и опфатила податоци од повеќе од 30 земји, од Шпанија до Иран. Истражувачите користеле тектонски модели, теренски податоци и палеомагнетни записи во карпите, односно траги што покажуваат каде се наоѓале и како биле ориентирани карпите во далечното минато.
Научната важност на оваа приказна не е во идејата за „изгубен континент“ како митска Атлантида, туку во тоа што помага да се разбере како се создавале планините, каде завршиле минералните и карпестите формации и зошто геологијата на Медитеранот и Балканот е толку сложена. Како што нагласуваат геолозите, станува збор за модел заснован на голем број податоци, но деталите за точниот облик и движењето на Голема Адрија и понатаму можат да се прецизираат со нови истражувања.
