Под Северното и Балтичкото Море се крие античка цивилизација

Околу осум илјади години наназад, просторот што денес го покриваат Северното и Балтичкото Море бил копно – широки рамнини на кои живееле предисториски заедници. Денес, научниците повторно го бараат Догерленд и другите потонати предели, но со една дополнителна пречка: голем дел од морското дно што треба да се истражи е и клучна зона за нови офшор ветерни паркови.

Истражувачки тимови од повеќе северноевропски институции – меѓу нив Универзитетот Бредфорд (Велика Британија), TNO Геолошкиот завод на Холандија, Фламанскиот морски институт и Универзитетот Јорк – започнуваат координирана соработка под името SUBNORDICA. Целта е да се реконструираат древните пејзажи што исчезнале по крајот на последното ледено доба и да се пронајдат материјални траги за тоа како изгледал животот на некогашните европски „крајбрежни рамнини“ пред да бидат потопени.

Во основата на проектот е идејата дека морето не „избриша“ сè. Под слоевите седименти можеби останале зачувани линии на стари речни корита, тресетни зони, траги од ерозија, па дури и контури на поранешни населби. Винсент Гафни, кој го води Центарот за истражување на потонати пејзажи на Универзитетот Бредфорд, во изјава посочи дека пред околу 20.000 години глобалното морско ниво било околу 130 метри пониско од денешното, а со постепеното затоплување и растот на морето исчезнале „уникатни пејзажи“ што со милениуми биле дом на човечки заедници.

SUBNORDICA планира да користи комбинација од напредно мапирање на морското дно, сеизмички и акустични истражувања и бушотини, но и компјутерски симулации и алатки базирани на вештачка интелигенција за моделување на изгубени населби. Еден од конкретните пристапи што се најавуваат е обработка на податоци од магнетометарски снимања – мерења што првично се прават и за процени на влијание врз животната средина пред зелени енергетски проекти. Магнетните „потписи“, според истражувачите, можат да помогнат да се лоцираат области каде се формирал тресет или каде ерозијата исцртала стари речни канали, што се важни ориентациски точки за археолошко таргетирање.

Трката со време не е само научна, туку и инфраструктурна. Во проценките што ги наведуваат истражувачите, пред илјадници години над водата имало дополнителни 7,7 милиони квадратни милји копно, а од тоа околу 1,16 милиони квадратни милји долж денешната европска крајбрежна линија – простор што го опишуваат како „најатрактивно земјиште за предисториско населување“ на континентот. Денес, токму тој појас во голема мера се поклопува со континенталниот гребен што државите околу Северното Море го развиваат за офшор ветерни паркови, во обид да ја забрзаат енергетската транзиција.

Научниците предупредуваат дека големи градежни зафати, ограничени зони и изменети морски дна можат да ја намалат или комплицираат научната достапност до делови од овие потонати предели. Затоа SUBNORDICA се обидува паралелно да работи со најсовремените методи и со постојните индустриски податоци, за да се утврдат „жешки точки“ каде вреди да се насочи археолошкото внимание пред да се затвори просторот за истражување.

Еден од сегментите на проектот е и директно теренско нуркачко истражување во заливот Орхус во Данска. Подводниот археолог Петер Мо Аструп од музејот Моесгард, во изјава, нагласува дека таму ќе се испитува колку биле распространети крајбрежните населби во споредба со внатрешноста и како луѓето користеле морски ресурси пред околу 9.000 до 8.500 години. Тоа знаење, според планот, треба да помогне да се „насочи стрелката“ кон помалку пристапни области каде класичната археологија е речиси невозможна.

Во сенката на денешната борба со климатските промени, приказната за потонатите рамнини под Северното и Балтичкото Море добива уште една димензија: не како легенда за исчезнат свет, туку како архива на човечки животи што се соочиле со растечки води – и како простор што современиот развој повторно го освојува, пред науката да успее да го прочита.