Поголеми плати во администрацијата без ССМ: стартуваат 8% од март

Додека јавноста деновиве го следи судирот меѓу владата и синдикатите околу минималната плата, дел од администрацијата веќе влегува во друга траекторија: гарантирано, етапно зголемување на примањата во следните три години. Според договорот што го соопштија Синдикатот на УПОЗ и Влада на Република Северна Македонија, околу 11.000 вработени во јавната администрација ќе добијат по 8% зголемување годишно од март 2026 до 2028 година, плус законско усогласување врзано со движењето на минималната плата.

Оваа рамка е политички значајна поради начинот на кој се случи: договорот се испорача преку гранков синдикат и директни преговори со Владата, без да се чека на заеднички синдикален фронт и без да се стави на маса поширокиот пакет што го турка Сојузот на синдикатите на Македонија. За Владата, тоа е „финансиска предвидливост“ и затворање на уште еден отворен фронт во јавниот сектор; за голем дел од работниците, тоа изгледа како селективна социјална политика – прво се смируваат организираните сегменти што можат да направат институционален застој, а остатокот се остава да се „договара“ во воздух.

Во бројки, договорот значи дека првото зголемување ќе се почувствува со мартовската плата. Трпе Деаноски изјави дека УПОЗ барал 10%, но прифатил 8% по владин модел, по долг период на преговори и притисоци. Во следната фаза, синдикатот најави подготовка на текст за колективен договор што ќе го достави до Министерството за јавна администрација, а потоа, во координација со Министерството за финансии, да се изработи единствен колективен договор што ќе им се понуди на институциите во јавниот сектор.

Но реакциите од терен покажуваат дека „осум проценти“ на хартија не значат автоматски видлива промена во паричник. Дел од административниот персонал, особено во судовите и здравствените установи, укажува дека стартните плати се толку ниски што и по покачувањето ефектот ќе биде скромен. Како пример се наведуваат примања од околу 28.000 денари (со вклучени надоместоци за храна и превоз), каде првичниот нето-ефект се проценува на околу 1.400 денари – сума што лесно ја јаде инфлацијата и растот на трошоците за живот.

Тука се отвора и пошироката дилема: што точно купува Владата со вакви секторски договори. Од една страна, се намалува притисокот во администрацијата и се создава чувство на „ред и модел“ за следните години. Од друга страна, се продлабочува впечатокот дека државата може да обезбеди системско покачување кога има институционален ризик, но е многу повнимателна кога станува збор за минималната плата и приватниот сектор – каде товарот се префрла на „пазарот“, односно на работникот со најслаба преговарачка моќ.

И затоа веста за повисоки плати за 11.000 административци не е само економска информација, туку и политичка порака: во држава со хронично ниски плати, секој договор за покачување е и тест за тоа кого системот прво штити, а кого прво го остава да чека.