Skip to content
Преговорите меѓу Иран и САД почнаа денес, на 11 април, во Исламабад, под пакистанско посредство, но уште од првите часови стана јасно дека ова не е класичен почеток на мировен процес, туку обид кревкото двонеделно примирје да не се распадне пред да добие политичка форма. Американската делегација ја предводи потпретседателот Џеј Ди Венс, а иранската претседателот на парламентот Мохамад Багер Галибаф, додека пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф се појавува како клучен посредник што се обидува разговорите да ги задржи во рамка на „одржлив мир“. До средината на денот, според Associated Press, немаше јавно потврдени директни американско-ирански разговори, туку одделни средби со пакистанската страна.
Најважното што досега го знаеме е дека спорот не е само околу тоа што треба да се договори, туку и околу тоа од каде воопшто да почне преговарањето. Техеран инсистира дека секој сериозен напредок мора да почне со прекин на нападите врз Либан, со одмрзнување на иранските средства и со олеснување на санкциите, додека Вашингтон и Израел тврдат дека либанскиот фронт не е дел од американско-иранското примирје. Токму тука лежи најголемата опасност за разговорите во Пакистан: двете страни сè уште не го делат ни основното толкување на тоа што значи „деескалација“. Францускиот претседател Емануел Макрон денес дополнително побара примирјето да важи и за Либан и да се почитува слободата на пловидба во Ормускиот Теснец, што покажува дека европските актери гледаат ист ризик од ширење на кризата.
Содржината на преговорите, според Reuters и AP, е уште потешка од самиот протокол. Иран бара укинување или барем силно олеснување на санкциите, одблокирање на замрзнатите средства, признавање на неговата улога во Ормускиот Теснец, компензација за штетите од шестнеделната војна и задржување на правото на збогатување ураниум. САД, пак, бараат повторно и непречено отворање на Теснецот, ограничување на иранската нуклеарна и ракетна програма и пошироки безбедносни гаранции. Во текот на денот се појави и тврдење од ирански извор дека Вашингтон се согласил да одмрзне дел од иранските средства, меѓу нив и околу шест милијарди долари во Катар, но американски претставник тоа веднаш го демантираше. Тоа е можеби и најдобриот показател за состојбата на терен: секој сигнал се продава како напредок, а истата минута се руши од другата страна.
Пакистан, во меѓувреме, се обидува да ја претвори сопствената посредничка улога во дипломатски капитал. Разговорите се одржуваат во хотелот „Серена“ во Исламабад, а градот денес практично функционира под вонреден безбедносен режим: затворени се продавници и канцеларии, а низ главниот град се распоредени илјадници припадници на безбедносните сили. Тоа не е само сценографија, туку порака дека Исламабад сака да покаже дека може да биде домаќин на најтешки регионални разговори. Но самата тежина на обезбедувањето покажува и нешто друго: мирот што денес се преговара е сè уште премногу кревок за да излезе од бетонските барикади и да стане политичка нормалност.
Засега, најреалниот заклучок е дека преговорите во Пакистан не произведоа пробив, туку ја оголија длабочината на судирот. Американската страна влезе во разговорите со порака дека Иран „нема карти“, но фактите на теренот покажуваат дека Техеран и натаму го користи Ормускиот Теснец како најсилен притисок, додека Либан го држи како политички тест за сериозноста на Вашингтон. Затоа овие преговори не личат на почеток на голем договор, туку на борба за редоследот на отстапките. Во таква равенка, Исламабад засега е место каде што се одмеруваат црвени линии, а не место каде што тие веќе се бришат.