Премиерот на Гренланд: Првпат несигурност поради притисок од САД

Пораката од Минхенска безбедносна конференција овој февруари е дека тензијата околу најголемиот остров во светот не се намалила суштински – само ја сменила формата. Премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, вели дека жителите со години живееле во „ниска тензија“, без чувство на директна закана од Русија или Кина, но дека несигурноста првпат се појавила кога притисокот дошол од сојузник – од Америка.

Во истиот контекст, данската премиерка Мете Фредериксен јавно призна дека, иако реториката од Вашингтон во последните недели се смирила и повеќе не се зборува за воена интервенција, „желбата е иста“ – односно дека Доналд Трамп и понатаму ја гледа контролата врз Гренланд како стратешка цел.

Според објавеното, Фредериксен и Нилсен во Минхен разговарале и со американскиот државен секретар Марко Рубио, а Ларс Леке Расмусен за DR изјавил дека иднината на Гренланд мора да се решава дипломатски, во рамки на преговори без „фиксен рок“, при што данската страна инсистира на суверенитет и на правото на самоопределување на Гренланд.

Нилсен, од своја перспектива, ја поставува опасноста пошироко од дневната политика: ако стане прифатливо големите сили да „посегнуваат“ по територии на помали народи, тоа отвора врата кон нов поредок во кој влијанието се дели без почитување на суверенитет и самоопределување. Во неговата клучна реченица, токму американскиот притисок создал сомнежи за иднината и ја разнишал основната претпоставка дека НАТО-сојузник не врши притисок врз партнер.

Поширокиот фон е арктичката трка – безбедносна, ресурсна и геополитичка. Иако Трамп јавно се повлекол од реториката за сила, Данска и Гренланд, според Reuters, оценуваат дека суштинската цел останува: „патишта“ кон сопственост и контрола над Гренланд, што во Нуук се чита како долг притисок со ефект и врз јавната психолошка клима.

Од јануари, кога повторно ескалираше реториката за „преземање“ на територијата, Al Jazeera забележа дека Фредериксен ја опишала ситуацијата како „одлучувачки момент“ и дека спорот оди подалеку од самата територија – станува збор за преседан во меѓународното право и границите на дозволеното меѓу сојузници.