Пресметка: Колку изгубија пензионерите со линеарното зголемување

Линеарното „усогласување“ на пензиите во периодот од 1 септември 2025 до 31 март 2026 не го намали вкупниот износ што државата го додава во пензискиот систем, туку го прераспредели. Наместо секој пензионер да добие ист процент врз својата пензија, моделот донесе ист износ за сите – и токму тука настанува „загубата“: кај оние со надпросечни пензии, кои во процентуален модел би добиле повеќе денари, а добија исто како и сите.

Во септември 2025 пензиите беа зголемени линеарно за 1.036 денари. Во истиот месец системот броеше 347.352 корисници, а просечно исплатената пензија изнесуваше 27.189 денари. Тоа значи дека линеарното зголемување од 1.036 денари е еквивалент на околу 3,81% од просечната пензија. Во процентуален модел, „неутралната точка“ е токму просекот: кој е под него – добива повеќе од 3,81% (во денари) отколку што би добил процентуално; кој е над него – добива помалку.

Практичната разлика најјасно се гледа со пример. Пензионер со 19.000 денари пензија во процентуален модел би добил околу 724 денари, а со линеарниот модел доби 1.036 денари – добивка од околу 312 денари месечно само по оваа ставка. Пензионер со 35.000 денари пензија во процентуален модел би добил околу 1.334 денари, а доби 1.036 – „минус“ од околу 298 денари месечно. Кај пензија од 45.000 денари, разликата се качува на околу 679 денари месечно, а кај пензија од 70.000 денари на околу 1.631 денар месечно.

Ова „минус“ не е еднократен ефект само во месецот на зголемување. Тој станува дел од основицата и се повторува секој месец додека следното усогласување не ја промени базата. Така, пензионер со 45.000 денари, само од септемвриското линеарно усогласување, за шест исплати (септември–февруари) има приближно 4.000 денари помал прилив отколку што би имал со процентуален модел. Кај пензија од 70.000 денари, истиот период носи приближно 9.800 денари помал прилив.

Во март 2026 остана во сила уште едно линеарно зголемување – 1.000 денари – откако постапката во Уставниот суд беше запрена и спорната одредба остана да важи во предвидениот временски прозорец. Ако се гледа логиката на истиот механизам (истов износ за сите, наместо ист процент за сите), ефектот повторно е ист: подпросечните пензии „добиваат“ повеќе во денари од процентуалниот модел, а надпросечните „губат“ во денари – и таа разлика повторно се заклучува во основицата.

Колку е голема прераспределбата на ниво на систем?

Структурата на пензионерите по износ покажува дека во септември 2025 најмалку 116.768 пензионери биле во групите над 28.501 денар (28.501–45.276, 45.277–63.517 и над 63.518). Кај нив, по самата математичка логика на линеарниот модел, усогласувањето во просек е пониско од процентуалното. Груба пресметка врз јавно објавената структура (со приближување на просечна пензија во секој опсег) покажува дека само со септемвриското усогласување се прераспределиле околу 55–60 милиони денари месечно од повисоките кон пониските пензии – пари што не „исчезнале“, туку ја смениле адресата во рамки на истата вкупна сума за покачување.

Токму ова ја објаснува и суштината на спорот што стигна до Уставниот суд: дали еднаквото зголемување во денари е „праведност“ кога пензиите по природа се стекнати права врз различни придонеси и различни основици, и дали државата смее привремено да го замени процентуалниот механизам со рамномерна распределба без да создаде нова нееднаквост.