Skip to content
Минхенската безбедносна конференција 2026 стартуваше во момент кога светот паралелно живее три кризи: долга војна во Украина, експлозивен Блиски Исток и забрзана трка во технологија и вештачка интелигенција. Во таа негова „централна сцена“ на глобалната политика, Македонија формално добива шанса да се појави како сериозен сојузник и европски кандидат, но впечатокот од првиот ден е дека ние сме само статисти на маргините.
Првиот ден во Минхен: свет што се подготвува за долга нестабилност
Веќе од отворањето, првиот ден ја постави рамката: Европа се обидува да ја одржи поддршката за Украина во услови на војна која станува „нова нормала“, додека Блискиот Исток влегува во уште подлабока криза, а трката во технологија и АИ ги менува правилата побрзо отколку што политиката стигнува да реагира. Говорите и панелите околу иднината на трансатлантските односи, долгорочната стратегија кон Русија, поствоениот Блиски Исток, климатската безбедност и АИ не беа апстрактни; доминираше чувство на итност и на некакво „затворање на прозорецот“ за организиран одговор.
Впечатокот од првиот ден е дека Минхен се претвора во место каде Западот се обидува да избегне илузии: повеќе никој не зборува за брза победа во Украина или брз мир на Блискиот Исток, туку за управување со долги, скапи и ризични кризи. Тоа ја прави конференцијата уште поважна, но и уште понепростувачка за мали земји кои доаѓаат без јасна агенда и јасно формулирани безбедносни придонеси.
Украина, Газа, АИ и климатска криза: темите што го обележаа отворањето
На првиот ден се исцрта „менито“ на глобалната несигурност: Украина останува централниот тест за способноста на Западот да одговори на отворена агресија и да ја одржи поддршката без да создаде лажни очекувања. Војната во Газа и пошироката блискоисточна криза се отворија како прашање: како да се комбинира безбедноста на Израел со минимална политичка перспектива за Палестинците, без да се распадне целиот регионален архитектон, дискусија која директно се поврзува со радикализација, тероризам и миграциски бранови.
Паралелно, климатската криза беше застапена не како „зелено“ прашање, туку како извор на конфликти, миграции и економски шокови кои ќе ја тестираат отпорноста на државите и сојузништвата. АИ и новите технологии се појавија како следното поле на стратегиско ривалство: кој ќе ги дефинира правилата за автономни системи, масовно следење и алгоритамска моќ – демократските држави или авторитарните режими. Во ваква рамка, првиот ден не нуди утеха, туку трезнење: светот влегува во период на долготрајна нестабилност, а времето за импровизација истекува.
Македонската делегација на маргините: кога безбедносната агенда се сведува на 4iG и Лидл
На таа позадина, начинoт на кој Владата го комуницираше првиот ден од Минхен создава проблематичен впечаток. Наместо да видиме јасни сигнали за позициите на Македонија за Украина, санкциите, безбедноста на Западен Балкан, хибридните закани, климатските ризици и АИ, во прв план се истакнати средби со две компании, 4iG и чадор-компанијата на Лидл, кои веќе влегуваат на македонскиот пазар и имаат свои комерцијални агенди.
И 4iG и Лидл се сериозни економски приказни, со потенцијал да донесат конкуренција, инвестициска инјекција и подобри услуги за граѓаните. Но суштината не е дали тие инвестиции се добри, туку дали Минхен е искористен за она за што служи: за безбедносна и геополитичка агенда. Овие компании и онака се во процес на влез и проширување во Македонија, со преговори и одлуки што се водат месеци и години, не во една фотографија. Средбата со 4iG би имала тежина ако беше јасно врзана со сајбер-безбедност, заштита на критична инфраструктура и сигурно воведување 5G, а со Лидл – со отпорни синџири на снабдување и храна во услови на кризи. Во официјалниот наратив тоа не е видливо: добиваме класичен економски ПР, без сериозна безбедносна рамка.
Резултатот е впечаток дека во сали каде се зборува за војни, санкции, безбедносни архитектури и АИ, македонската делегација се „исфалила“ со маркет и оператор. Тоа не значи дека средбите по себе се погрешни, туку дека се погрешно истакнати во контекст на првиот ден – и дека ја поткопуваат сликата за Македонија како сериозен безбедносен актер.
Средбата со Антонио Кошта: важен соговорник, половична порака
Во рамка на првиот ден, премиерот Мицкоски имаше и средба со претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта – човек кој во актуелната архитектура на ЕУ е клучен за темпото и политичкиот наратив на проширувањето. Според она што го комуницира Владата и претходните контакти, во фокусот биле европската интеграција на Македонија, потребата од забрзување на процесот и прашањето како да се надминат блокадите што произлегуваат од односите со Бугарија и условот за уставни измени.
Фактот дека Мицкоски се среќава со претседателот на Европскиот совет на првиот ден од Минхен не е небитен. Тоа е канал директно кон центарот на одлучување за иднината на проширувањето. Но и тука остануваат две дилеми. Прво, дали Македонија се појавува со јасна и конзистентна порака: дека е подготвена да го заврши она што го има преземено како обврска (вклучително и уставните измени), или и во Минхен се повторува домашната реторика за „неприфатливи ултиматуми“ без понуда на реалистичен излез. Второ, дали оваа средба е врамена како дел од безбедносната агенда (проширувањето како инструмент за стабилност и отпорност на ЕУ) или повторно се спушта на нивото на уште една прилика за да се каже „ја кажавме нашата болка“ без јасна политичка понуда.
Оттаму, иако на хартија средбата со Кошта е најфината точка од агендата на Мицкоски за првиот ден, впечатокот останува половичен: важно е што разговара со европски лидер, но сè додека домашната политика блокира клучен услов за напредок како што се уставните измени, дури и најпријателскиот Кошта тешко може да ја претвори таа конверзација во конкретен напредок.