Skip to content
Јапонија објави дека успешно извлекла седимент богат со ретки метали од околу 6.000 метри длабочина во Тихиот Океан, во тест-мисија што ја претставува како технолошки пробив и дел од поширока стратегија за економска безбедност. Операцијата се одвивала во водите околу Минами Торишима, изолирана јапонска територија далеку од главните острови, каде претходни истражувања посочуваат значајни наоѓалишта на ретки земјени елементи во морската кал.
Извлекувањето било направено со научниот длабокоморски брод Chikyu (ちきゅう), во мисија водена од JAMSTEC. Според достапните извештаи, примероците се подигнувале континуирано од повеќе точки на морското дно, во периодот од 30 јануари до 1 февруари 2026 година, а конечната анализа – колкава е количината и точната минерална содржина – допрва треба да даде одговор дали овој „технички успех“ е и економски исплатлив.
Ретките земјени елементи (група од 17 елементи) се клучни за современата индустрија: магнети за електромотори, електроника, ветерници, ласери и делови за одбранбени системи. Во овој конкретен проект, најчесто се спомнуваат елементи како диспрозиум, неодимиум, тербиум и гадолиниум – материјали за кои Кина има доминантна улога во глобалните синџири на снабдување, што за Токио одамна е геополитички ризик, не само пазарна тема.
Токму тука, „6.000 метри“ не е само научна бројка, туку политички сигнал. Јапонската влада ја врзува мисијата со идејата за намалување на зависноста од странски добавувачи и градење домашна резерва на критични минерали. Во медиумските извештаи се појавува и проценка дека подрачјето околу Минами Торишима може да содржи над 16 милиони тони реткоземјена „кал“, што би го поставило наоѓалиштето меѓу најголемите во светот – но токму таквите бројки во пракса зависат од тоа колку од материјалот може да се извлече, преработи и рафинира со реален трошок.
Паралелно, се отвора другата линија на дебатата: цената за океанот. Длабокоморското „копање“ подразбира механичко вознемирување на дното и создавање седиментни облаци што можат да се шират и да влијаат врз организми кои живеат во средина за која науката сè уште нема целосна слика. Истражувачите и еколошките организации особено предупредуваат на ризиците од седиментни „плумови“, бучава, светлинско загадување и долготрајни траги на морското дно. Во глобалниот контекст, дебатата е дополнително комплицирана и од фактот што меѓународната регулатива за длабокоморска експлоатација надвор од националните зони сè уште се договара во рамки на International Seabed Authority, со спротивставени позиции меѓу држави, индустрија и научната јавност.
Во следните недели клучното прашање ќе биде што ќе покажат лабораториските анализи по враќањето на бродот во пристаниште: дали концентрациите се доволно високи, дали процесот може да се повтори со стабилен ритам и, најважно, дали целата патека – од дното до рафинација – е изводлива без да се отвори нова еколошка криза во име на „зелената“ транзиција што бара огромни количини критични минерали.