Родителите во Македонија бараат забрана за мрежи за деца под 12

Дебатата дали децата треба слободно да имаат пристап до социјалните мрежи веќе не е маргинална тема ниту во Македонија, ниту во Европа. Новото истражување во земјава покажува дека мнозинството граѓани поддржуваат ограничување на пристапот за најмладите, во момент кога низ Европа сè повеќе влади веќе не зборуваат само за дигитална писменост, туку и за законски забрани, старосни граници и задолжителна возрастна верификација.

Во Северна Македонија, 76 отсто од испитаниците поддржуваат забрана за пристап до социјални медиуми за деца под 12 години и регулирање на пристапот за малолетници до 16 години, а 58 отсто целосно ја поддржуваат оваа мерка. Анкетата ја спровел Институтот за демократија „Социетас цивилис“ – Скопје, на национално репрезентативен примерок од 1.000 испитаници, во периодот од 27 февруари до 10 март. Истражувањето покажува и дека поддршката не е врзана само за повозрасните, туку останува силна и кај помладите возрасни групи.

Овие бројки доаѓаат во време кога и европската јавност се движи во слична насока. Истражување спроведено во шест големи земји на Европската унија покажува дека три од четири граѓани поддржуваат воведување минимална возраст за користење социјални мрежи. Половина од испитаниците сметаат дека границата треба да биде 16 години, а само мал дел се против какви било старосни ограничувања. Највисока поддршка е регистрирана во Италија и Полска, а мнозинство за ограничувања има и во Белгија, Германија, Шпанија и Франција.

Политиката веќе почна да го следи овој тренд. Грција објави дека од 1 јануари 2027 година ќе забрани пристап до социјалните мрежи за деца под 15 години, додека Шпанија најави забрана за корисници под 16 години. Во Франција, долниот дом на парламентот веќе поддржа закон со кој би се забраниле социјалните мрежи за лица под 15 години, а дебатата продолжува во Сенатот. Така, прашањето што до вчера се третираше како родителска грижа, денес станува дел од европска законодавна агенда.

Во меѓувреме, Европската комисија сè уште не предлага универзална забрана на ниво на цела Унија, но веќе работи на усогласен систем за возрастна верификација и ја засилува примената на правилата за заштита на малолетници на интернет. Комисијата наведува дека подготвува европско решение кое треба да овозможи проверка на возраста со поголема заштита на приватноста, а во март отвори и формална постапка против Snapchat за да провери дали платформата обезбедува доволно високо ниво на безбедност за децата според правилата од Дигиталниот акт за услуги.

Така, македонската расправа веќе не стои сама. Податоците од домашната анкета покажуваат дека и тука созрева расположение за построги правила, додека Европа чекор по чекор ја преместува границата од препораки кон регулација. Прашањето повеќе не е дали темата ќе стигне и во македонските институции, туку колку брзо ќе треба да одлучат дали пристапот на децата до социјалните мрежи ќе остане личен избор на семејствата или ќе стане прашање на јавна политика.