Skip to content
САД и Иран ги завршија индиректните разговори во Мускат, Оман, за нуклеарната програма на Техеран, во обид да се намалат тензиите и да се спречи нова ескалација во регионот, а посредник беше оманската дипломатија што пренесуваше пораки меѓу делегациите.
Разговорите се одржаа зад затворени врати и, според изјавите од двете страни, завршиле без финален договор, но со сигнал дека каналот останува отворен. Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, ги опиша средбите како „добар почеток“ и посочи дека разговорите ќе продолжат по консултациите во главните градови. Оманскиот министер за надворешни работи, Бадр ал-Бусаиди, оцени дека дискусиите биле сериозни и дека следните чекори ќе се утврдат откако двете делегации ќе ги сумираат резултатите.
Клучната линија на судир останува збогатувањето ураниум. Техеран инсистира дека има право на збогатување и дека разговорите треба да се фокусираат само на нуклеарното досие, без отворање теми како балистички ракети, регионални сојузници и човекови права. Вашингтон, пак, бара поцврсти и проверливи ограничувања што би гарантирале дека програмата нема да се движи кон оружје, а во јавните изјави се појавува и максималистичко барање за „нулто збогатување“, што Иран го одбива.
Тука се судираат две логики. За САД, договор без јасни лимити, надзор и механизми за проверка е политички ризик што не може да се „продаде“ дома, особено во услови на висока недоверба. За Иран, прифаќање на услови што изгледаат како капитулација е ризик за режимот и за неговиот наратив дека нуклеарната програма е суверено право и научно достигнување. Затоа, и кога се спомнува можен компромис, тој најчесто се врти околу формули од типот: времено намалување на нивото на збогатување, ограничување на резервите и враќање на посилен инспекциски режим, во замена за постепено олеснување на санкциите.
„Високиот ризик“ не е само во темата, туку и во контекстот. Средбите се случија во период на воена напнатост и засилено присуство на американски сили во регионот, со предупредувања дека дипломатскиот неуспех може да ја врати логиката на притисок и одмазда. Во таа атмосфера, самото одржување на разговорите се чита како обид да се најде излезна рампа од сценарио во кое инцидент на море, напад врз инфраструктура или нов удар по сојузници би можел да го „запали“ поширокиот регион.
Практично, најважното што треба да се следи од овој круг не е „дали има договор“, туку дали е поставена рамка за следниот. Ако наредните денови донесат јасен датум и теми за продолжение во Мускат, тоа ќе значи дека двете страни, барем засега, прифаќаат да разговараат за нуклеарното прашање како приоритет и да го одложат спорот околу проширувањето на агендата. Ако, пак, паралелно продолжат нови санкции, условувања и јавни закани, процесот може брзо да се врати на почеток: разговори што постојат, но не носат доверба.