Skip to content
Во неколку дена, „фабричката“ марихуана стана најголемиот тест за тоа колку државата навистина ја контролира индустријата што самата ја легализираше. Се запленуваат десетици тони канабис и полупроизводи од компании со дозволи за медицински цели, а јавноста добива фрагменти од приказната: големи бројки, општи формулации за „правни лица“, и речиси никаква јасна слика кој е осомничен, кој е приведен и што точно е незаконито во синџирот што почнува во производствен круг, а завршува во камион со тони дрога во соседството.
Од Министерството за внатрешни работи на 7 февруари 2026 официјално беше соопштено дека во тек е опсежна акција во која се одземени над 40 тони марихуана и биомаса, со дополнителни 1.300 шишиња произведено масло од канабис означено како полупроизвод. Најголем дел од количините се врзуваат за „правни лица“ што работат со растенија за фармацевтска употреба, при што во Скопје се пронајдени околу девет тони, а во источниот регион над 31 тон марихуана и биомаса.
Оваа бројка не падна од небо. Таа се надоврза на настанот што ја разниша целата конструкција: заплената на околу пет тони марихуана во Србија, во реонот на селото Коњух кај Крушевац (29 јануари 2026), која српските власти ја оценија како рекордна. Во Белград, Вишиот суд определи притвор за три лица, а српските извештаи ја отворија најнепријатната теза за домашните институции: дека марихуаната била набавена во јануари на територијата на Северна Македонија и потоа организирано транспортирана преку граница.
Тука почнуваат двата паралелни проблеми што во јавноста се мешаат во едно, но по природа се различни.
Првиот е криминалниот канал: како голема количина дрога физички ја минала границата. Дел од информациите што протекоа во јавноста упатуваат на сценарио што звучи едноставно, а е институционално поразително: дека товарот можеби поминал како пломбирана роба, со документација за сосема друг производ, без царинска проверка. Ако тоа е точно, тогаш прашањето не е само „кој го спакувал“ и „кој го возел“, туку и кој го пуштил, со каков ризичен профил, под чија надлежност и со какви траги во системите за контрола на преминот. Царинска управа, во таков расплет, не може да остане во улога на институција што „постапува по насоки“ – бидејќи токму царинските процедури се линијата што треба да ја пресече злоупотребата на пломби, декларации и транзит.
Вториот проблем е „легалниот почеток“ на приказната: како воопшто се создава простор медицинскиот канабис да се претвори во нелегална стока. Одгледувањето за медицински цели кај нас е овозможено со законски измени и со систем на одобренија што ги доделува Министерството за здравство преку комисија и владина согласност. На хартија, контролата треба да биде строга: количини, залихи, движење, преработка, полупроизвод, отуѓување. Во реалноста, според официјалното соопштение на МВР, токму „неусогласеност на количините“ е една од клучните точки што се проверуваат – односно несоодветност меѓу тоа што фирмите прикажуваат дека го поседуваат/произведуваат/набавуваат и тоа што фактички се наоѓа во магацините и погони.
Кога држава одеднаш ќе „ископа“ над 40 тони во систем што треба да биде под континуиран надзор, јавноста природно се прашува: каде биле контролните механизми пред акцијата, колку често се правеле инспекции и според кои индикатори, и што точно значи „неусогласеност“ – административен хаос, двојни книги, фиктивни излези, лажни уништувања, или нешто трето.
Во меѓувреме, истрагата ја води Јавно обвинителство за гонење на организиран криминал и корупција, кое соопшти дека е отворен предмет, дека има координација со српските институции и дека се работи на утврдување на начинот на кој дрогата ја минала границата и кои лица/структури се инволвирани. Но токму тука се јавува празнината што ја храни тезата „уапсени нема“. Во првичните денови од акцијата, дел од медиумските извештаи инсистираа дека, и покрај заплените што растат, нема јасно соопштени осомничени и приведени во земјава. Од друга страна, српскиот дел од приказната има конкретни мерки (притвор за тројца). Двата света – конкретика во Србија, општи формулации дома – создаваат впечаток на половична транспарентност.
Овој впечаток не е само комуникациски проблем, туку и проблем на одговорност. Затоа што кога прашањето ќе стигне до политичкиот врв, почнува играта со префрлање на вина: СДСМ јавно наметна теза дека случајот води „до врвот на власта“, а ВМРО-ДПМНЕ возврати со контранаратив дека прашањата треба да се постават „кај Заев“ и најави тужби за обвинувањата. Во тој судир се губи суштината: институционалната одговорност не почнува и не завршува со партиски пресови, туку со тоа кој денес ги контролира системите – граничните премини, инспекциите, лиценцирањето и истрагите.
Токму затоа се отвора прашањето што ти го поставуваш како теза: дали власта се обидува да избега од одговорноста на Панче Тошковски. Формално, истрагата е под обвинителство, а оперативните дејствија ги спроведува полицијата. Но политички, Министерството за внатрешни работи е првата адреса за две критични точки: како дрогата ја минала границата и зошто системот на контрола во легалните производни капацитети не реагирал порано. Ако одговорите се сведат на „истрагата е во тек“, тоа може да ја заштити постапката, но не ја штити довербата.
Овде има уште една димензија што ретко се кажува гласно: ова не е прв пат медицинскиот канабис да се појави како ризична зона. И претходни случаи укажуваа дека дел од нелегалниот пазар може да се „наполни“ од лиценцирани производители, токму поради слабости во надзорот, отчетот и логистиката. Ако институциите не дадат разбирлива, проверлива хронологија – од залиха до транспорт – секоја заплена ќе изгледа како спектакл што доаѓа доцна, наместо како резултат на систем што функционира навреме.
Затоа и прашањето „како 5 тони поминаа македонска граница“ не треба да се третира само како сензационална мистерија, туку како тест за три конкретни линии на отчетност.
Прво, гранична и царинска процедура: дали се работи за злоупотреба на пломби, лажна декларација, транзитен режим или за пропуст во ризичната селекција. Ако српските институции имаат точен датум, час и регистарски таблички, тогаш истите тие податоци постојат и во нашите системи, а одговорите не би требало да бидат недостижни за државата.
Второ, лиценци и надзор: колку често се проверуваат капацитетите, каква е методологијата за усогласување на количини, кој ја потпишува документацијата за преработка и полупроизвод, и како се контролира движењето меѓу погони, магацини и транспорт.
Трето, истражна стратегија и јавна отчетност: зошто во комуникацијата доминираат „тонажи“, а не доминираат процесни информации – дали има одземени компјутери, книговодствени траги, блокирани сметки, замрзнати залихи, идентификувани одговорни лица. Кога јавноста гледа тони без лица, скандалот неизбежно се претвора во политичка алатка, а не во лекција за владеење на правото.
Во ваква ситуација, најлесно е приказната да се претвори во натпревар кој ќе каже поголем збор: „врв на власта“, „наследство од претходните“, „ќе тужиме“. Но реалниот терен е многу поприземен: камион, пломба, декларација, рампа, магацин, залиха, записник. Таму лежи одговорот дали ова е изолиран пробив или симптом на индустрија што одамна живее со двојни стандарди – строг закон на хартија и слаб надзор во пракса. Додека тие детали не излезат јасно, секоја нова бројка во тони ќе звучи како доказ дека системот реагира, а истовремено ќе ја одржува најтешката дилема: како е можно толкава количина да се произведува, чува и движи без навреме да се појави конкретна кривична одговорност дома.