Skip to content
Системот „Сејф сити“, замислен како технолошки пресврт за поголема сообраќајна безбедност, се најде во политички спор откако Венко Филипче јавно изнесе сомнежи дека постои механизам со кој одредени регистарски таблички се „тргнати“ од евиденција за да не бидат санкционирани. Тој рече дека неговата партија ја поддржува идејата за строги правила и казни за прекршоците, но прашањето за тоа кој ги контролира податоците и како се управува со системот, според него, останува отворено и нерегулирано во клучните делови.
Најтешката теза што ја пласираше е дека се работи за таблички на членови на ВМРО-ДПМНЕ кои, наводно, се изземени од автоматското регистрирање и казнување. Таквата формулација не е само политичка провокација, туку директен удар врз кредибилитетот на систем што треба да функционира на принцип на еднаквост: камерата не „познава“ функција, партија или врска, туку прекршок. Ако во јавноста се вкорени впечаток дека постои „бела листа“, тогаш се руши најважниот ефект на „Сејф сити“ – превенцијата и довербата дека правилата важат за сите.
Контекстот е важен. „Сејф сити“ официјално започна со работа на 1 февруари и, во првата фаза, е најавено дека санкционира типични прекршоци што директно влијаат на безбедноста и редот во сообраќајот: брзо возење, минување на црвено, непрописно паркирање и возење со истечена регистрација, на локации каде прекршоците се најчести. Во јавноста беше претставен како инвестиција што треба да „спаси животи“ и да воведе ред таму каде што со години владееше култура на неказнивост.
Но „Сејф сити“ не е само казнен механизам – тој е и масовен систем за обработка на податоци во јавен простор. Токму тука се судираат двете линии: безбедноста и приватноста, ефикасноста и злоупотребливоста. Филипче ја користи токму оваа точка: ако не е јасно каде завршуваат снимките, кој има пристап, колку долго се чуваат, како се евидентира секое отворање на запис и дали постои можност за рачно исклучување на таблички, тогаш системот станува ранлив на политичка и институционална корупција – дури и кога формално работи „како што треба“.
Дополнителна тежина на дебатата ѝ дава фактот што правната рамка околу „Безбеден град“ веќе е под лупа. Уставниот суд формираше предмети во кои се оспоруваат одредби поврзани со „Безбеден град – Safe City“, што покажува дека и институционално постои спор околу делови од решението и неговата примена. Во исто време, правилата за видеонадзор и обработка на лични податоци бараат јасно дефиниран контролор, обем и рокови на чување, како и транспарентност за тоа кој управува со системот.
Затоа суштинското прашање не е дали „Сејф сити“ треба да постои, туку дали државата ќе го изгради како инструмент на владеење на правото или како уште еден систем што може да се користи селективно. Ако тврдењата за „тргнати таблички“ се неточни, најбрзиот начин да се прекине сомнежот е со мерки што ја јакнат довербата: јасни протоколи за пристап, независна ревизија на логовите, отчетност за секоја измена во системот и јавно објаснување на механизмите што спречуваат исклучоци. Ако се точни, тогаш темата излегува од дневна политика и станува прашање за злоупотреба на државен систем, со последици што мора да ги утврдат истражните и надзорните институции.