Што е БРТ и како Орце Ѓорѓиевски ќе го реализира сонот на СДСМ

БРТ не е „обичен автобус со подобар маркетинг“, туку систем на брз автобуски превоз што функционира по логика блиска до метро, само на тркала. Неговата суштина се издвоени коловозни ленти за автобусите, станици со побрз влез и излез, наплата надвор од возилото, електронски билетски систем и повисока фреквенција, со цел автобусот да не заглавува во истиот метеж како и сите други.

Во скопскиот случај, проектот што го поддржува ЕБОР предвидува токму таков модел: посебен коридор, нов возен парк, ново депо и систем што треба да биде побрз, почист и попредвидлив од сегашниот распаднат јавен превоз.

Затоа, кога Орце Ѓорѓиевски денес зборува дека БРТ „станува реалност“, важно е да се каже и што точно станува реалност. Не станува збор за негова изворна идеја, туку за оживување на проект што беше политички и финансиски поставен во времето на Петре Шилегов. ЕБОР уште во 2020 и 2021 обезбеди заем до 70 милиони евра за две фази: првата за источна-западна линија, втората за север-југ коридор.

Дополнително па и за неверување е дека градончалникот (или неговиот ПР тим) на своите социјални мрежи става постови генерирани со вештачка интелигенција, иако постојат јавно достапни фотографии од проектот кои точно ги објаснуваат и архитектнските интервенции во просторот и како тоа ќе изгледа за жителите на Скопје.

Во официјалната презентација на проектот тогашниот градоначалник Шилегов го опиша како исполнување на „40-годишен“ скопски сон за модерен јавен превоз. Денес, ако проектот навистина тргне, Ѓорѓиевски нема да реализира свој изум, туку туѓа, наследена визија што неколку години стоеше закочена.

Првичниот проект не беше мал козметички зафат, туку сериозна урбана интервенција. Линијата 1 беше замислена меѓу Ѓорче Петров и Ново Лисиче, долга 12,81 километри, со 21 станица и два терминала. Во пакетот влегуваа и нов мост кај Карпош 4, топла врска со Транспортниот центар, надградба на постојното депо во Ѓорче Петров и изградба на ново депо во Ново Лисиче.

Значи, БРТ не е само траса по булевар, туку цел сообраќаен систем со инфраструктура, логистика и посебна организација на движењето.

Во теорија, придобивките се јасни. ЕБОР тврдеше дека системот треба да донесе побрз и почист превоз, со значајно намалување на загадувањето, бидејќи транспортот е еден од главните извори на емисии во Скопје. Предвидувањата беа и за значително кратење на јаглерод моноксидот и честичките, како и за поефикасно движење низ градот.

Затоа БРТ беше претставуван не само како транспортен, туку и како еколошки проект. Во град што со години се гуши и во смог и во сообраќаен хаос, токму тоа е причината зошто БРТ останува привлечен и кога политичките гарнитури се менуваат.

Но ако концептот е стар, прашањето денес е како Ѓорѓиевски ќе го спроведе. Од неговите последни изјави се гледа дека нема едноставна, готова патека. Најнапред, градот ќе мора повторно да распише тендер, затоа што претходниот, распишан во времето на Шилегов, пропадна, а Данела Арсовска не го продолжи.

Потоа, ќе треба да се исполнат обврските кон ЕБОР, да се формира работна единица, да се направат измени во планот за јавни набавки и да се потпишат договори меѓу Градот, Министерството за транспорт и Министерството за финансии. Ѓорѓиевски истовремено најавува и „неопходни прилагодувања“, со образложение дека првичниот концепт не ги опфатил Драчево и Радишани, што значи дека проектот формално се враќа, но политички се пакува како коригирана верзија.

Токму тука почнува и вистинската аналитичка точка. Ако Ѓорѓиевски успее, тој ќе успее со три работи што не ги создаде сам: со заем веќе договорен од ЕБОР, со концепт веќе напишан во времето на Шилегов и со јавна потреба што веќе не може да се оттурнува.

Неговата улога не е улога на визионер што измислува нов модел, туку на градоначалник што конечно треба да покаже административна и политичка способност да го доврши она што друг го замислил, а меѓувреме беше блокирано. Тоа не е мала работа, но не е ни авторство.

И затоа точната формула за оваа приказна е едноставна: БРТ е автобуски систем што треба да му даде на Скопје брзина, предвидливост и помалку загадување, а Орце Ѓорѓиевски, ако навистина го придвижи, нема да го реализира својот сон, туку сонот што Шилегов веќе го беше политички продал како иднина на градот.

Доколку проектот успее, тоа ќе биде добро за Скопје. Но исто така ќе биде и политички потсетник дека најголемата транспортна реформа во главниот град не ја смисли актуелната власт, туку на крај беше принудена да ја прифати.

Оригинално видео кога беше одобрен проектот од пред 5 години на Град Скопје