Швајцарија оди на референдум за ограничување на жителство

Швајцарија на 14 јуни 2026 година ќе гласа за иницијативата „Не на Швајцарија со 10 милиони“, предлог туркан од Швајцарска народна партија (SVP) што има една проста цел на хартија: државата да се „заклучи“ на максимум 10 милиони жители. Зад таа бројка, меѓутоа, стои цел пакет ограничувања што директно ја допираат имиграцијата, азилот и семејното спојување – и потенцијално го отвораат прашањето за иднината на договорите со Европска унија.

Според моделот на иницијативата, ако „постојаното население“ ја надмине границата од 9,5 милиони (во моментов се движи околу 9,1 милион), федералната држава би морала да воведе рестрикции за имиграција – и тоа експлицитно да ги опфати и барателите на азил и спојувањето на семејства. Ако пак се достигнат 10 милиони, мерките стануваат уште построги, а во сценариото што го наведуваат критичарите, владата би била притисната да го раскине договорот за слободно движење со ЕУ, што е клучен дел од швајцарскиот економски „пристап“ до европскиот пазар.

Аргументот на SVP е познат и политички лесен за продавање: брзиот раст на населението, велат, ги крева кириите, ја стега инфраструктурата и го оптоварува јавниот систем. Во таква рамка, бројката од 10 милиони се претставува како „одржливост“ – кочница што треба да го успори притисокот врз становите, сообраќајот, училиштата и здравството.

Но отпорот од економските кругови оди по друга линија: со ограничен прилив на работна сила, особено во сектори што долго се потпираат на работници од странство, Швајцарија би можела да влезе во хроничен недостиг од кадар, пад на даночни приходи и преселување на дел од активностите. Во јавните реакции се споменуваат и крупни компании како Roche, UBS и Nestlé, а бизнис-асоцијацијата Economiesuisse ја нарекува иницијативата „хаос“.

Политичкиот ризик е и во тоа што, во швајцарскиот модел на директна демократија, ваквите иницијативи не се само „мислење“ туку потенцијално уставна обврска. Тоа значи дека една победа на референдум не завршува со симболичен мандат, туку со рокови и конкретни задолженија за федералните власти – дури и ако парламентот и владата јавно се против.

Затоа и бројката од 48% поддршка во анкета од декември е политички аларм: прашањето одамна не е само „за“ или „против“ имиграција, туку судир меѓу две идеи за државата – една што ја врзува конкурентноста со отворен пазар и мобилност, и друга што бара лимит како одговор на стравовите од прескапо живеење, пренатрупаност и губење контрола.