Сијарто призна дека ја хранел Москва со тајни податоци

Унгарскиот министер за надворешни работи Петер Сијарто повеќе не може да се брани само со демант. Откако прво тврдењата дека му се јавувал на Сергеј Лавров за време на клучни состаноци на Европската унија беа оттурнати како „лажни вести“, самиот Сијарто сега призна дека редовно контактирал со рускиот министер во периодот околу затворените состаноци на ЕУ.

Неговото објаснување е дека тоа е „суштината на дипломатијата“, но во Брисел проблемот веќе не е дали министерот има право да зборува со кого сака, туку што значи кога претставник на земја членка одржува редовна линија со Москва додека ЕУ расправа за безбедност, енергија и војната во Украина.

Суштината на скандалот е во довербата. Според извештаите што ја отворија аферата, Сијарто со години за време на паузи од состаноците во Брисел му пренесувал на Лавров што се дискутирало зад затворени врати. Тој не потврди јавно дека прераскажувал доверливи содржини, но веќе не ги оттурнува самите контакти, туку ги нормализира.

А токму тука почнува европскиот проблем: во Унијата затворените седници не се само формален разговор, туку простор во кој членките треба да можат да зборуваат со претпоставка дека тоа нема веднаш да заврши кај Кремљ. Европската комисија затоа побара објаснување од Будимпешта и ги нарече овие наводи „загрижувачки“.

Сијарто, пак, избра одбрана што повеќе ја продлабочува отколку што ја гаси кризата. Тој рече дека разговара не само со рускиот министер, туку и со американски, турски, израелски и српски претставници, и дека на министерско ниво не се разговара за тајни. Со тоа практично ја оттурна тежината на целата афера како да станува збор за обичен дипломатски ритуал.

Но тоа не е исто. Никој во Брисел не се вознемирува затоа што некој министер разговара со партнери надвор од ЕУ. Вознемиреноста доаѓа од фактот што станува збор за Русија, држава што веќе е во директен судир со европската безбедносна политика и против која Унијата воведе низа санкции и политички мерки.

Токму затоа оваа приказна не е само за еден телефонски повик, туку за позицијата што Орбанова Унгарија со години ја гради внатре во Европа. Ројтерс потсетува дека Будимпешта останува меѓу ретките европски престолнини што и натаму одржуваат топли врски со Владимир Путин, дека силно зависи од руска нафта и гас и дека Орбан минатата недела блокираше спроведување на европски заем за Украина. Во таков контекст, линијата меѓу „дипломатски разговор“ и политички backchannel одамна не е невина. Таа станува прашање дали Унгарија е лојален учесник во европската политика или канал преку кој Москва добива увид во расправите што треба да останат внатре во Унијата.

Дополнителна тежина на скандалот му дава и моментот во кој избувна. Унгарија оди на парламентарни избори на 12 април, а партијата Тиса на Петер Маѓар според повеќе анкети му дише во врат на Фидес. Полскиот премиер Доналд Туск веќе кажа дека Варшава со години се сомневала оти Будимпешта дели детали од состаноците на ЕУ со Москва, што покажува дека во европските кругови оваа недоверба не се родила преку ноќ.

Значи, аферата околу Сијарто не е изолиран медиумски удар во предизборие, туку пукнатина што отвора старо сомневање: дека Орбан одамна не игра само за Унгарија, туку и за сопствената геополитичка двојна игра.

На крајот, најтешката штета можеби и не е правна, туку политичка. Кога шеф на дипломатија на земја членка прво негира, а потоа релативизира контакти со Лавров среде европски состаноци, тој не го брани само себе. Тој ја оттурнува самата идеја дека Европската унија може да функционира врз доверба меѓу членките.

А без таа доверба, секоја седница, секој договор и секоја заедничка позиција стануваат потенцијално пробушени уште пред да бидат усвоени. Затоа ова веќе не е само унгарски скандал. Ова е приказна за тоа до каде стигна ерозијата на европското единство кога Москва повеќе не мора да слуша однадвор, туку има кој да ѝ се јави одвнатре.