Skip to content
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова побара да се отвори пат за нов, „модерен“ закон за помилување, со кој дискреционото право на претседателот би се свело на минимум или би се анулирало. На научно-стручната расправа за предлог-законот, одржана на Правен факултет „Јустинијан Први“ во Скопје, таа порача дека во демократски систем не треба да има „простор за дискреционо однесување“ во постапка што по природа е чувствителна и лесно политизирана.
Сиљановска-Давкова ја постави рамката на темата низ ресоцијализацијата: помилувањето, според неа, не треба да се мери само по висината на казната и по природата на делото, туку по тоа дали системот реално ја оценува промената на осудениот и дали институциите го водат процесот човечки и со стандарди. Во таа линија, таа потсети дека условите во затворите кај нас се далеку од современите трендови и предупреди дека државата може да се најде под силен притисок од Совет на Европа и поради начинот на постапување со лицата лишени од слобода.
Зошто нов закон? Претседателката оцени дека актуелниот закон е нефункционален и „не личи на закон“, особено ако се чита низ призмата на интервенциите на Уставниот суд кој со години укинуваше или менуваше одредби. Во нејзиното излагање, проблем е и тоа што комисија во ваква постапка не може да се претвори во „истражен орган“ што прибира информации од судови и агенции, ниту пак да се гради модел што отвора паралелни канали на проверка и влијание.
Клучната поента, сепак, е политичко-правна: како да се затвори вратата за арбитрарност. Сиљановска-Давкова рече дека таа досега ја оставала одлуката на Комисија за помилување и дека постапувала според нејзините предлози, но отвори дилема дали тоа начело треба експлицитно да се вгради во законот. Во расправата ги проблематизира и улогата на Министерство за правда, како и постојните решенија што ја вклучуваат и собраниската Комисија за политички систем во процесот.
Покрај тоа, претседателката ја прошири темата и надвор од помилувањето: дали државата треба да донесе и „закон за претседател“. Нејзиниот аргумент беше дека постои закон за правата на поранешни претседатели, но нема закон што ја уредува институцијата претседател во активен мандат, со јасни процедури и граници на одговорноста. Во суштина, тоа е повик да се кодифицираат правила таму каде што досега доминираше традиција, толкување и политичка пракса.
Во истиот настап, Сиљановска-Давкова ја отвори и дилемата околу доживотниот затвор и можноста, во строго ограничени ситуации и со исклучоци за тероризам и злосторства против човештвото, да се преиспита како изгледа крајот на издржувањето на казната. Како дополнителен институционален контекст, таа се повика и на препораките на Венецијанска комисија за „автентичното толкување“ на законите да се измести од Собрание на Северна Македонија и да се лоцира таму каде што, според европските стандарди, му е местото.