Skip to content
Одлуката на Апелациониот суд Скопје да ја одбие жалбата на ИРЛ во спорот со Кочо Анѓушев не остана само судска вест, туку веднаш се претвори во нов тест за тоа како во Македонија се читаат границите меѓу клевета, јавен интерес и истражувачко новинарство. Во фокусот веќе не е само исходот на еден предмет, туку и пораката што оваа постапка ја испраќа до редакциите кои работат на чувствителни теми.
Според објавените информации, станува збор за предмет за клевета и навреда во кој тужител е поранешниот вицепремиер и бизнисмен Кочо Анѓушев, а тужени се Истражувачката репортерска лабораторија (ИРЛ) и главната уредничка Сашка Цветковска, во врска со документарецот „Заговор против воздухот“ од 2021 година. ЗНМ и ССНМ реагираа дека одбивањето на жалбата отвора сериозни прашања за заштитата на истражувачкото новинарство и слободата на изразување.
Особено важно во овој момент е што, како што наведуваат новинарските организации, одлуката е објавена, но писменото образложение сè уште не е јавно соопштено. Токму затоа и правната и јавната дебата реално не е затворена: суштината ќе биде во тоа како судот ја аргументира одлуката и на кои правни толкувања ја темели.
ЗНМ и ССНМ тврдат дека во претходната пресуда, која сега е потврдена од Апелација, имало опасен преседан во толкувањето на тоа што е медиум, кој е новинар и кој смее да се занимава со новинарска дејност. Во нивната реакција ова се чита како пошироко институционално прашање, а не само како спор меѓу тужител и тужени. Дополнително, тие нагласуваат дека ќе продолжат да стојат зад истражувачкото новинарство и да ги користат сите расположливи правни механизми по приемот на писмената одлука.
Во јавните реакции се отвора и темата за т.н. СЛАПП-постапки (стратешки тужби против јавно учество), бидејќи новинарските организации посочуваат дека случајот е регистриран како СЛАПП на меѓународната платформа Mapping Media Freedom. Тоа е важен сигнал дека предметот веќе одамна е надвор од рамката на домашна правна полемика и се следи и низ призма на медиумските слободи.
Од своја страна, ИРЛ наведува дека по одлуката на Апелација ќе ги искористи сите правни механизми за заштита, вклучително и пред домашните судови и пред Европскиот суд за човекови права во Стразбур. Во истата објава ИРЛ потсетува и на текот на постапката, вклучително и претходната одлука на Основниот граѓански суд и враќањето на предметот на повторно судење по жалба.
Ова значи дека спорот Анѓушев–ИРЛ, иако доби јасен апелациски исход во оваа фаза, политички и професионално допрва ќе се толкува. Вистинското прашање за јавноста не е само кој победил во судница, туку дали ваквите случаи ќе создадат страв кај редакциите да отвораат теми од висок јавен интерес. Одговорот на тоа прашање најмногу ќе зависи од писменото образложение, од понатамошните правни чекори и од тоа дали институциите ќе успеат да убедат дека судат по право, а не по позиција и моќ.