Стартува е-Фактура: пилот од јануари, задолжителна од октомври 2026

Државата ја пушти во пилот-фаза платформата „е-Фактура“, со која фактурирањето и дел од придружната деловна документација постепено ќе се префрлат од хартија во централизирано електронско окружување, под директна координација на Управата за јавни приходи. Почетокот на имплементацијата денеска го најавија министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска и директорката на УЈП Елена Петрова, оценувајќи дека станува збор за реформа што треба да ја стесни „сивата зона“ и да ја намали административната тежина за фирмите.

Системот, според претходните презентации на УЈП, е замислен како национална платформа за електронско фактурирање преку која податоците од фактурите ќе пристигнуваат во реално време, со што се напушта моделот на периодично доставување (месечни или тримесечни пријави на податоци) и се добива континуирана, дигитална трага за безготовинскиот промет.

Пилот-фазата формално започна на 1 јануари 2026, а во наредните месеци ќе се оди етапно: прво се доделуваат пристапи и се регистрира квалификуван дигитален сертификат, потоа компаниите разменуваат тест-фактури преку сопствен софтвер и платформата на УЈП, при што тест-фактурите немаат правна ниту даночна важност. УЈП најавува и клиентска апликација и веб-портал за помалите компании кои немаат сопствени системи до крајот на првиот квартал 2026, како и продукциски сервер до крајот на вториот квартал, со план тестирањето да заврши до крајот на третиот квартал.

Клучната промена за фирмите ќе биде начинот на „валидирање“: е-фактурата се креира, електронски се потпишува со квалификуван сертификат и потоа системот ја валидира; по валидирањето добива единствен идентификатор (еИД) кој ја означува нејзината правна важност. Компаниите ќе комуницираат директно со УЈП во реално време, во модел кој се претставува како усогласен со ОЕЦД концептот „Tax Administration 3.0“.

Владата ја врзува реформата со борбата против сивата економија и подобра даночна усогласеност. Министерката Димитриеска-Кочоска посочи дека меѓународни проценки ја лоцираат сивата економија околу 30% од БДП, што, според неа, бара системски пристап кој ќе биде од заеднички интерес и за државата и за бизнис-заедницата. Во таа логика, платформата треба да ја намали можноста за фиктивни фактури, спорни ДДВ-позиции и манипулации со расходи, а истовремено да им скрати време и трошоци на компаниите преку исфрлање на печатење, архивирање и физичка размена на документација.

Паралелно, се најавува дека низ системот нема да минуваат само фактурите, туку и дел од пропратните документи (испратници, приемници и други), што треба да создаде целосна документирана деловна трага за еден настан и да го олесни и сметководството и контролата.