Судирот со Иран стигна до берзите, бродовите и сметките за енергија

Судирот со Иран престана да биде само блискоисточна воена вест и се претвори во глобален економски аларм, откако нарушувањата во Теснецот Хормуз, прекините во снабдувањето со енергенси и затворањето на дел од воздушниот простор на Блискиот Исток ги турнаа нагоре цените на нафтата и гасот, ги погодија берзите и оставија десетици илјади патници заглавени на аеродроми.

Ако првите денови од ескалацијата се следеа низ призмата на ракетите и одмаздата, сега клучното прашање станува колку ќе чини кризата за остатокот од светот. Ројтерс објави дека пловидбата низ Теснецот Хормуз, меѓу Иран и Оман, речиси запрела, а најмалку 150 бродови, меѓу нив и танкери за нафта и течен природен гас, останале на сидро во околните води. Во исто време, големи осигурителни компании почнаа да го повлекуваат военото осигурување за пловидба во Заливот, а премиите за ризик се искачија до 1 отсто од вредноста на бродот, што значи дека секоја следна испорака станува поскапа уште пред да стигне до пазарот.

Токму затоа ударот не се чувствува само во регионот. Асошиејтед прес јави дека американската нафта во понеделникот поскапела за 7,6 отсто и достигнала 72,12 долари за барел, додека Брент скокнал за 8,6 отсто, на 79,11 долари. Европските фјучерси за гас, пак, пораснаа за повеќе од 40 отсто откако Катар го запрел производството на течен природен гас поради конфликтот. Според американската Агенција за енергетски информации, околу 20 отсто од светската потрошувачка на нафтени течности и околу 20 отсто од светската трговија со ЛНГ минуваат токму низ Хормуз, што ја објаснува нервозата на пазарите секогаш кога тој теснец ќе стане небезбеден.

Паралелно со ударот врз енергетиката, кризата ја притиска и глобалната мобилност. Ројтерс објави дека Дубаи, Доха и Абу Даби останале меѓу главните блискоисточни центри со сериозни ограничувања или затворања на воздушниот простор, при што илјадници летови беа нарушени, а десетици илјади патници останаа блокирани. Дел од авиокомпаниите во Обединетите Арапски Емирати почнаа само ограничено да обновуваат летови, претежно за репатријација, што покажува дека кризата веќе не е само воена или дипломатска, туку и логистичка.

На финансиските пазари, реакцијата беше брза и нервозна. Паневропскиот индекс STOXX 600 падна за 1,7 отсто, што е негов најголем еднодневен пад во последните три месеци, додека аналитичари што ги цитира Ројтерс предупредуваат дека доколку конфликтот се одолжи и навистина го погоди снабдувањето, нафтата би можела да се приближи до 100 долари за барел, а глобалната инфлација да се зголеми за дополнителни 0,6 до 0,7 процентни поени. Токму затоа, цената на оваа криза сè помалку се мери само со воени потези, а сè повеќе со она што ќе го платат домаќинствата, компаниите и економиите далеку од фронтот.