Skip to content
Женева денеска повторно стана точка на глобално одбројување: САД и Иран влегуваат во нова рунда индиректни разговори за нуклеарната програма, но овојпат под сенка на сериозно воено позиционирање, нови санкции и отворени закани дека неуспехот на дипломатијата може брзо да ја отвори вратата за поширока ескалација. Иако и двете страни формално велат дека преферираат договор, јазот меѓу нив останува длабок.
Клучниот проблем не е само нуклеарното прашање, туку и тоа што Вашингтон сè поотворено ја турка и темата за иранските балистички ракети. Американскиот државен секретар Марко Рубио оцени дека одбивањето на Техеран да разговара за ракетната програма е „голем проблем“, додека иранската страна јавно порачува дека разговорите мора да останат фокусирани на нуклеарната програма и укинувањето на санкциите. Тоа практично значи дека двете страни уште на стартот седнуваат на маса со различни агенди.
Во позадина на разговорите се наоѓа и силен воен притисок. Според извештаите, САД направиле големо воено засилување во регионот, со дополнителни бродови и воздушни капацитети, токму за да го зголемат притисокот врз Техеран во пресрет на преговорите. Паралелно, Вашингтон воведе и нови санкции поврзани со иранската нафтена трговија, балистичката програма и производството на оружје, што дополнително ја крева цената на неуспехот на дипломатијата.
Техеран, од своја страна, испраќа двојна порака: подготвеност за „фер, брз“ договор, но и црвени линии околу правото на мирнодопска нуклеарна технологија и збогатување ураниум. Во исто време, иранските претставници предупредуваат дека евентуален американски напад би предизвикал одговор врз американски бази во регионот, а во јавноста повторно се споменува и Ормутскиот теснец како потенцијална геополитичка точка на удар. Тоа е причината зошто денешните разговори не се читаат само како дипломатски настан, туку и како тест за тоа дали двете страни навистина сакаат да го избегнат најлошото сценарио.
Засега, најреалната проценка е дека светот е навистина во исчекување, но не и во сигурен влез во голема војна. Голема војна не е неизбежна, затоа што и Вашингтон и Техеран сè уште оставаат простор за разговори, а посредувањето на Оман останува активен канал. Но ризикот од погрешна проценка, преголеми јавни ултиматуми и паралелни воени сигнали е висок, особено кога преговорите се водат под притисок на рокови, санкции и силна домашна политика кај двете страни. Ова е токму моментот во кој една рунда разговори може да стане или почеток на договор, или вовед во многу поопасна фаза.
За Македонија и за регионот, ова не е далечна тема. Секоја ескалација меѓу САД и Иран веднаш се прелева во цените на енергенсите, транспортот, инфлациските притисоци и пошироката безбедносна неизвесност. Затоа прашањето „дали ќе има голема војна“ не е само драматичен наслов, туку реална грижа со економски и политички последици што може брзо да се почувствуваат и надвор од Блискиот Исток.