Skip to content
Тезата дека американскиот курс кон Иран е без јасна политичка стратегија денес звучи поточно од кога било. Доналд Трамп зборува за „многу добри и продуктивни“ разговори, но Иран јавно негира дека имало какви било директни преговори. Дополнително, паузата што Вашингтон ја најави не се однесува на целата воена операција, туку само на ударите врз иранската енергетска инфраструктура за период од пет дена, додека другите воени цели остануваат на маса. Тоа не личи на јасна дипломатска рамка, туку на мешавина од закана, импровизација и пораки што меѓусебно се уриваат.
Ако навистина постоеше политичка стратегија, ќе постоеја барем неколку елементи што сега недостигаат: потврден канал на комуникација, јасен формат на разговорите, прецизна агенда и видливо усогласување меѓу воениот и дипломатскиот дел од американскиот курс. Наместо тоа, од Техеран доаѓа уште потврда преговарачка позиција. Иранските извори велат дека, ако воопшто дојде до сериозни разговори, Техеран би барал крај на војната, гаранции против идни напади, компензација за штетите, фактичка контрола над Ормускиот Теснец и без никакви ограничувања за балистичката програма. Тоа значи дека во моментов не се приближуваат позиции, туку се оддалечуваат. Дури и внимателниот оптимизам на германската дипломатија повеќе покажува колку сојузниците бараат надеж во хаосот, отколку што потврдува дека постои цврст мировен процес.
Во суштина, проблемот на Трамп не е само што нема договор, туку што нема излезна политичка рамка. Ројтерс веќе оцени дека војната три недели по почетокот ескалира надвор од неговата контрола, со раст на цените на енергенсите, неподготвеност на сојузниците да влезат подлабоко во операцијата и сѐ поочигледен недостаток од јасна „off-ramp“ стратегија. Аналитичарите во истиот текст зборуваат за погрешни пресметки во Вашингтон, за потценување на иранскиот одговор и за претседател што веќе не ја контролира ниту пораката, ниту динамиката на конфликтот што помогна да се отвори. Кога лидерот испраќа сигнал за разговори, а на терен продолжуваат ракетите, ударите и мобилизацијата, тогаш проблемот не е само во агресивноста на политиката, туку и во нејзината недореченост.
Во таков вакуум, војната брзо си создава сопствена логика. Иранската воена команда веќе зборува за борба „до целосна победа“, без да објасни што практично значи тоа, додека Израел паралелно отвора нова и многу поопасна цел: окупација на дел од јужен Либан до реката Литани, односно речиси една десетина од либанската територија. Израелскиот министер за одбрана Израел Кац тоа веќе го именува како нова безбедносна зона, а Хезболах најавува отпор кон секоја таква окупација. Значи, додека Вашингтон зборува како да бара дипломатски прозорец, неговиот најважен сојузник на терен зборува со јазик на трајна територијална и воена промена. Тоа е најсилниот доказ дека политичкиот центар на конфликтот не е стабилизиран, туку се распаѓа на паралелни агенди.
Оттука, суштината на оваа криза не е само во тоа што Трамп и Иран си противречат околу разговорите. Суштината е дека американската политика во моментов не нуди видлива формула како од воена ескалација да се дојде до политички исход. Наместо стратегија, има контрадикторни изјави. Наместо јасен пат кон деескалација, има само петдневна пауза за енергетските цели и надеж дека нешто ќе се отвори преку посредници. А на терен, додека Вашингтон бара зборови за мир, Иран зборува за победа, а Израел веќе црта нови линии на картата на Либан. Тоа не е мирен пресврт. Тоа е слика на војна што влегува во подолг, поширок и понеизвесен модел.