Skip to content
Доналд Трамп ја турка војната со Иран кон нова, политички поопасна фаза: додека ја отфрла идејата за копнена инвазија како „губење време“, истовремено зборува за „целосна промена на раководството“ и за американска улога во изборот на новиот врховен лидер по смртта на Али Хамнеи. Во една иста порака се спојуваат две линии што ретко одат рака под рака – тактичко избегнување на најскапата воена опција и стратегиска амбиција што личи на проект за политичко редизајнирање на земја од 90 милиони жители.
Трамп изјави дека копнена операција не е на маса, реагирајќи на предупредувањата од Техеран дека евентуална инвазија би била „голема катастрофа“ за напаѓачите. Неговиот аргумент е дека Иран веќе „изгубил сè што може да се изгуби“, вклучително и значителен дел од поморските капацитети, а во истите настапи тврдеше и дека се уништени околу 60% од ракетите и 64% од ракетните лансери. Овие бројки се презентирани како оценка на претседателот, без јавно објавена детална поткрепа од американските служби во истиот момент.
Токму тука почнува политичката ескалација: од „нема потреба од инвазија“ до „сакаме целосна промена на раководството“. Трамп кажа дека во Вашингтон веќе се разгледуваат повеќе имиња што би можеле да го водат Иран, дека за тие луѓе се преземаат мерки за безбедност и дека тие „треба да ја преживеат војната“ за да имаат улога во идниот поредок. Во други изјави отиде и чекор подалеку – дека САД мора да бидат вклучени во изборот на следниот лидер, со логика дека така ќе се избегне повторување на вакви операции „на секои пет години“.
Во заднината стои вакуумот по смртта на Хамнеи и неизвесноста околу наследството. Во јавноста кружат шпекулации дека неговиот син Моџтаба Хамнеи е меѓу најсериозните кандидати, додека дел аналитичари предупредуваат дека Корпусот на Исламската револуционерна гарда може да ја засили контролата и да го насочи изборот. Трамп јавно сигнализираше дека синот е „неверојатен избор“, а на прашања за можни алтернативи, вклучително и имиња од емиграцијата, одговори дека „сите се во микс“.
Паралелно, воена линија од Вашингтон се обидува да постави рамка што звучи поограничено од претседателската реторика. Американскиот секретар за одбрана Пит Хегсет изјави дека целите „не се прошируваат“ и дека операцијата е насочена кон уништување на иранските офанзивни ракети, производството на ракети и морнарицата, со нагласок дека Техеран не смее да дојде до нуклеарно оружје. Истовремено се соопштува дека се погодени над 2.000 цели и дека се уништени десетици ирански воени пловила, вклучително и брод што се опишува како носач за дронови. Разликата меѓу „не ги прошируваме целите“ и „ќе бидеме вклучени во изборот на лидер“ ја отвора клучната дилема: дали политичката промена во Техеран е последица што Трамп ја најавува однапред, или цел што практично ја поставува како услов за крај на операцијата.
Во истите настапи, Трамп ја допре и регионалната тактика: ја поддржа идејата ирански курдски сили базирани во Ирак да преминат во западен Иран и да ги напаѓаат безбедносните структури. Не кажа дали САД би обезбедиле воздушна поддршка, но сигналот е дека притисокот треба да се „префрли“ и на копно – не преку американски трупи, туку преку локални актери. Ова е модел што го менува карактерот на конфликтот: од воздушно-поморска кампања кон внатрешна ерозија на контролните механизми на режимот.
Енергетската цена на ваквата стратегија веќе се чувствува. Ормускиот теснец – клучната артерија за светската нафта и течниот гас – е под силен притисок, а пловидбата е опишана како речиси запрена по напади врз повеќе пловила и засилена закана за трговскиот сообраќај. Трамп, пак, порача дека не е загрижен за растот на цените на горивата, тврдејќи дека ќе паднат кога ќе заврши војната, и дека „ова е поважно“ од поскапувањето на бензинот. Но токму оваа реченица ја покажува политичката математика на конфликтот: Белата куќа сигнализира подготвеност да плати краткорочна економска цена за долгорочна промена во Техеран, додека пазарите ја плаќаат премијата на ризик секој ден што кризата се шири.
Во меѓувреме, човечкиот и безбедносниот биланс расте. Војната што започна со американско-израелски удари продолжи со ирански одговори низ регионот, со пријавени над 1.000 загинати и најмалку шест американски припадници на службите убиени во напад врз база во Кувајт. Вакви бројки го стеснуваат просторот за „брзо завршување“ – секоја нова жртва ја зголемува политичката цена дома и го крева влогот на терен.