Skip to content
Идејата што со децении се враќа како политичка и инженерска фантазија – железнички тунел под Гибралтарскиот Проток што би ги поврзал Шпанија и Мароко – повторно е во центарот на вниманието. Дел од медиумите излегоа со формулацијата дека „се гради мега-тунел“, но документите и најновите технички студии покажуваат поинаква слика: во моментов се води интензивна фаза на претпроектни анализи, ажурирање на старите планови и подготовка на тендерска документација, а не реална градба на терен.
Клучниот аргумент зошто темата повторно „живее“ е заклучокот на студија на германскиот производител на тунелски машини Herrenknecht, изработена за шпанската страна, според која е технички возможно да се пробијат двојни железнички цевки под протокот со технологија што денес постои. Тоа не значи дека проектот е одобрен за градба, туку дека најкритичниот дел – зоната околу прагот Камаринал, каде Атлантикот и Медитеранот се судираат и каде геологијата е најсложена – може да се третира инженерски, под услов да се решат финансиските, логистичките и безбедносните ризици.
Според специјализирани железнички извори, трасата што најчесто се анализира би опфатила околу 38,5 километри тунел, од кои подморскиот сегмент би бил околу 28 километри, на длабочини што во одредени делови одат и до приближно 475 метри под нивото на морето. Вкупната дистанца меѓу терминалите на двете страни се пресметува околу 42 километри, што е значајно повеќе од „најтесната точка“ на протокот – затоа што најкратката рута носи огромни длабочини и поголем ризик, па инженерите одамна преферираат подолга, но „поподнослива“ варијанта.
На политичко и финансиско ниво, сигналите што ги туркаат работите напред се видливи, но сè уште се далеку од „зелено светло“ за градба. Шпанија и Мароко, според податоци што ги објави шпански El País, со години финансираат две посебни државни структури задолжени за студиите, а вкупните вложувања во тие тела, на двете страни заедно, се мерат со десетици милиони евра. Дополнително, во 2023 година шпанското Министерство за транспорт потпиша договор за трансфер на средства за ажурирање на „примарниот претпроект“ на фиксната врска преку Гибралтар, како дел од европскиот механизам NextGenerationEU – пари што, по логика, не се за копање, туку за подготвителни студии, документација и техничко освежување на проектот кој со години беше „замрзнат“.
Токму тука е и најголемата разлика меѓу насловите и реалноста: денес се градат студии и одлуки, не тунел. Плановите што кружат во медиумите зборуваат за тоа дека ажурирањето на претпроектната документација и првичните технички подготовки треба да завршат во 2026 година, потоа да следи политичка одлука дали ќе се оди во тендер за прва истражна (експлораторна) галерија – а дури тогаш, ако сè оди без сериозни блокади, би почнала фаза што може да трае 6 до 9 години само за тој „прв пробив“. Со други зборови, временската рамка во најоптимистичните сценарија се префрла кон втората половина на 2030-тите, а дел од прогнозите го ставаат целосното пуштање меѓу 2035 и 2040 година.
Цената е уште една причина зошто проектот лесно се претвора во „сензација“. Во јавноста најчесто се повторува бројката од над 8,5 милијарди евра за шпанскиот дел, но паралелно постојат и пошироки процени што, со инфлација и проширување на опфатот (терминали, пристапни линии, безбедносни системи), одат и значително повисоко. Во секој случај, тоа е проект што не може да се „извлече“ како класична инфраструктурна инвестиција без стабилен модел на финансирање, јасни гаранции и политичка согласност на двете држави – плус внимателно читање на геополитиката и миграциската реалност во регионот, каде „лесен премин“ за возови би бил во остар контраст со опасните рути што илјадници луѓе ги минуваат во мали пловила.
На крајот, „мега-тунелот“ под Гибралтар денес е поблиску до реалноста одошто беше пред десет години, бидејќи технологијата го стигна концептот и затоа што државите повторно инвестираат во сериозни претпроектни работи. Но ако некој очекува дека веќе се копа под морето – фактите засега велат дека се копа по студии, договори и политичка волја.