Skip to content
Триесетина жители на Тетово, кои во периодот 2020–2025 работеле во странство, денеска повторно излегоа на протест пред локалната канцеларија на Управата за јавни приходи (УЈП), откако институцијата им побарала да платат данок на приход. Велат дека се соочуваат со „двојно оданочување“ и дека УЈП, наместо да објасни и да ги разгледа доставените докази, испраќа решенија и бара пари.
„Не сакаме да ги плаќаме даноците и да ја плаќаме грешката на УЈП“, изјави Бесир Абдулахи, најавувајќи продолжување на протестите додека не добијат средба со директорката на УЈП и јасно толкување на обврските и правата. Протестот беше четврти по ред, а улицата кај објектот каде што е сместена УЈП во зградата на Општина Тетово беше блокирана од полицијата.
Клучната замерка на тетовци е дека Кумановци, кои протестираа по истата основа, веќе имале средба со УЈП и „постигнале некаков договор“, додека тетовската група, според нив, не била повикана. „Бараме средба… да знаеме кои документи треба да ги доставиме… за конечно да се затвори овој случај“, вели Фарис Бајрами.
Уште на протестот на 27 јануари, граѓаните укажаа на дополнителен проблем: известувањата и роковите. Тие тврдат дека решенијата дошле „после пет години“ и дека биле ставени во тесен рок за жалба и собирање документација од странство. Дел од нив бараат институционална помош од конзулати за документи и од МВР за податоци за влез-излез од државата, за да докажат каде престојувале во спорниот период.
Во меѓувреме, УЈП и Министерството за финансии настапуваат со став дека не станува збор за нова мерка, туку за примена на постојните правила: резидентите на Македонија се оданочуваат за доход остварен и во земјата и во странство, а во случаи каде што данокот е веќе платен надвор, постојат механизми за даночен кредит или корекција по доставени докази.
Директорката на УЈП, Елена Петрова, наведува дека за 2020 година биле испратени над 11.000 персонализирани известувања, дека кај 6.600 граѓани е утврдено дека доходот подлежи на оданочување и дека вкупниот утврден данок е околу 186 милиони денари (приближно 3 милиони евра). Таа тврди дека целта не е само наплата, туку воспоставување даночна дисциплина, и најавува дека ќе се утврдува данок и за периодот 2021–2025.
Петрова, исто така, вели дека и по донесувањето на решенијата ќе се разгледуваат дополнителни докази за платен данок во странство и ќе следи корекција на годишната даночна пријава и конечниот данок. Во јавните настапи се споменува и дека даночната резидентност се оценува според престој и „витални интереси“, што во пракса отвора сложени дилеми за луѓе кои сезонски работеле надвор, биле на брод или работеле за странски работодавач од Македонија.
Но токму тука е политичко-административниот „краток спој“ што го турка луѓето на улица: даночните правила можат да бидат јасни на хартија, а неподносливи во реалноста ако институцијата дојде со сметка пет години подоцна, без навремена комуникација, без локални консултации и без практични упатства како се докажува платен данок, резидентност или ослободување според меѓународни договори. Дополнителен товар се и трошоците и времето за прибирање потврди од странски даночни органи, што граѓаните го посочуваат како нереално во кратки рокови.
Ако УЈП навистина сака „даночна дисциплина“, првиот чекор не е нова тура решенија, туку доверба. Тоа подразбира јавно, детално и разбирливо објаснување за секој чекор: кој е резидент, што точно се оданочува, кои докази се прифаќаат, како се признава платен данок во странство, што ако доказите доцнат и како граѓаните да не бидат казнети за административни „сива зони“. Во спротивно, пораката од терен е јасна: институцијата бара пари, а одговорите ги држи зад затворена врата.