Уставниот суд денес ќе одлучува за пензиионерите во странство

Прашањето за тоа кој има право на покачување на пензијата денес повторно се отвора на правен, а не само на политички терен. Во фокусот е условот со кој линеарното зголемување и одредени усогласувања се врзуваат за тоа пензијата да се исплаќа во Република Северна Македонија, што директно ги погодува пензионерите кои живеат надвор од државата. Темата повторно стана актуелна откако ПРВ.мк објави дека Уставниот суд ја става оваа материја на дневен ред на својата седница.

Во објавениот дневен ред за 5. седница, Уставниот суд наведе дека ќе разгледува пет иницијативи поврзани со спорните одредби од измените на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, и тоа предметите У.бр.65/2025, 88/2025, 95/2025, 111/2025 и 151/2025. Во самата објава детално се наведува дека се оспорува токму формулацијата со која правото на исплата на покачувањето се ограничува на корисници на кои пензијата им се исплаќа во државата.

Суштината на спорот не е само во 2.500 денари, туку во принципот што се воведува. Подносителите на иницијативите, според објавените наводи, тврдат дека местото на живеење или местото на исплата не смее да биде критериум за различен третман на лица со ист пензионерски статус, бидејќи правото на пензија произлегува од работен стаж и уплатени придонеси. Дел од нив предупредуваат и на трајна финансиска штета, затоа што еднаш создадената разлика може да се пренесува и во идните усогласувања.

Особено чувствителен е аргументот дека ваквото решение практично создава две групи пензионери од ист систем: едни кои ги добиваат ефектите од законските измени и други кои се исклучени само затоа што живеат надвор од земјата. Во една од иницијативите, како што објави Судот, се посочува и прашањето за индиректно ограничување на слободата на движење, со проценка дека станува збор за околу 12.000 пензионери.

Дополнителна тежина на предметот му дава и фактот што една од иницијативите е поднесена од Народниот правобранител, по претставки од граѓани кои живеат во странство. Тоа значи дека темата одамна ја надминала рамката на поединечни жалби и прераснала во пошироко прашање за еднаквост пред законите, правна сигурност и конзистентност на пензискиот систем.

Одлуката на Уставниот суд, каква и да биде, ќе има значење и за идните законски интервенции во пензискиот систем. Ако Судот оцени дека ваквото разграничување е неуставно, пораката ќе биде дека социјалните права не можат да се „територијализираат“ преку технички услови за исплата. Ако, пак, одредбите останат, ќе се отвори уште поголема јавна и правна дебата за тоа дали државата може да прави вакви разлики меѓу свои пензионери без да ја наруши уставната рамка.