Ватикан воведува превод на 60 јазици во Св. Петар

Во Ватикан од следната недела се најавува нова услуга: вештачка интелигенција ќе обезбедува превод во живо на богослужбите во Базиликата Свети Петар на 60 јазици, така што верниците и посетителите ќе можат да ја следат мисата на својот телефон – како аудио, така и како текст.

Промената доаѓа токму во период кога базиликата ја одбележува четиристогодишнината од својата посвета (1626–2026), а Ватикан ја претставува алатката како практичен обид „универзалноста“ на Црквата да се претвори во разбирлива литургија за луѓе „од секоја нација и јазик“.

Механиката е едноставна и намерно „без бариери“: на влезовите ќе има QR-код, кој посетителите го скенираат, по што преводот се појавува во веб-прелистувач, без инсталирање апликација. Идејата е, наместо да се потпираат на печатени мисали или на ограничени капацитети за симултан превод, луѓето да добијат личен „канал“ за разбирање – во реално време.

Системот се потпира на „Lara“, модел развиен од Translated, во соработка со Carnegie-AI LLC и професорот Александер Вајбел, кој се посочува како пионер во машински превод на говор. Најавата ја соопшти кардиналот Мauro Гамбеtti, нагласувајќи дека алатката треба да помогне „многумина да ги разберат зборовите на литургијата“.

Но токму кај „зборовите“ се отвора и најчувствителниот дел: ризикот од грешки, двосмислености и т.н. „халуцинации“ на системите. Од компанијата велат дека секој превод носи одредена грешка, но дека моделот е „дизајниран за точност, а не за желба да им угоди“ – тврдење со кое се обидуваат да ја намалат главната бојазност околу генеративниот AI.

Контекстот е важен: Ватикан паралелно ја „прегрнува“ технологијата и ја предупредува јавноста за нејзините ризици. Во претходни години, Ватикан поддржуваше иницијативи за етички принципи во AI (познати како „Rome Call“), со порака дека иновацијата треба да служи на човечкото достоинство и одговорноста, а не да го замени човекот.

Исто така, Ватикан веќе експериментираше со AI во рамки на управување со огромниот туристички и аџилак-притисок: во 2024 година, во партнерство со Microsoft беше промовиран „дигитален близнак“ на базиликата за виртуелни посети, подобро управување со протокот и дури детекција на оштетувања на мозаиците и структурите – со милиони пиксели и терабајти податоци.

Најновиот чекор – преводот на миса во живо – всушност ја носи технологијата од музејско-туристичкиот слој директно во богослужбата. Тоа е симболично поместување: од „да ја гледаме“ базиликата, кон „да ја разбираме“ литургијата. Прашањето што останува да се тестира во практика е дали брзината и удобноста ќе одат рака под рака со литургиска прецизност, особено во јазици со сложени богословски нијанси.