Skip to content
Примената на вештачката интелигенција во анализата на уметнички дела ја шокираше стручната јавност, откако се покажа дека две слики што со децении му се припишуваат на фламанскиот сликар Јан ван Ејк најверојатно не се негово дело.
Современите алатки за вештачка интелигенција повторно го потресоа уметничкиот свет. Најновата анализа ја доведе во прашање автентичноста на две речиси идентични, непотпишани верзии на сликата „Свети Франциск од Асизи прима стигмати“, од кои едната се наоѓа во Музејот на уметност во Филаделфија, а другата е дел од колекцијата на Кралскиот музеј во Торино.
Иако со децении се сметаа за дела на Ван Ејк, новите технолошки тестови фрлаат сериозен сомнеж врз нивното авторство. Анализата ја спроведе швајцарската компанија „Арт рекогнишн“, во соработка со Универзитетот во Тилбург, користејќи алгоритми за вештачка интелигенција кои ги препознаваат карактеристичните потези со четка на сликарот. Резултатите покажаа дека на обете слики им недостасуваат препознатливите потези што се сметаат за заштитен знак на Ван Ејк.
Еден од водечките експерти за делото на Ван Ејк, Тил-Холгер Борхерт, директор на Музејот „Суермондт-Лудвиг“ во Ахен, истакна дека овие наоди се совпаѓаат со претходните проценки на одредени историчари на уметност. Според нив, сликите најверојатно се создадени во работилницата на уметникот, но нема цврсти докази дека ги насликал самиот Ван Ејк.
Јан ван Ејк се смета за еден од пионерите на сликарството со масло и еден од највлијателните уметници од раната ренесанса. До денес, се зачувани помалку од 20 дела што со сигурност му се припишуваат, што го прави секој нов спор особено значаен за уметничката и музејската заедница.
Примената на вештачката интелигенција не е новост во борбата против фалсификатите. Во 2024 година, системот идентификуваше дури 40 фалсификувани слики понудени на продажба преку платформата eBay, што ја зајакна довербата во оваа технологија.
Сепак, експертите предупредуваат дека алгоритмите не треба да бидат единствен арбитер во прашањата за автентичност. Најчесто се користат како дополнување на класичните методи, хемиските анализи на пигменти, историските извори и проценките на историчарите на уметност.
Сепак, јасно е дека алгоритмите ќе играат сè поголема улога во музеите, аукциските куќи и борбата против фалсификатите, менувајќи го начинот на кој го разбираме, цениме и заштитуваме светското културно наследство.