Skip to content
Редакцијата на Рацин.мк ја провери својата анализа за милијардската гасификација преку демократската вештачко‑интелигентна алатка Демоскоп, која утврди дека премиерот Христијан Мицкоски излегол надвор од своите законски и етички надлежности.
Рацин.мк неодамна објави истражувачка статија за плановите за гасификација вредна околу една милијарда евра, во која се посочува дека премиерот преговара директно со компанијата „АКСА“ за доделување концесија без спроведување јавен тендер. За да ја провери својата анализа и да внесе дополнителен степен на демократска контрола, редакцијата реши текстот да го подложи на оценка преку специјализираната ВИ‑алатка Демоскоп, создадена токму за детекција на можни злоупотреби на функцијата и пречекорување на надлежностите на јавните функционери. Демоскоп даде висок скор на прекршок и утврди дека описаното дејство на премиерот претставува сериозно кршење на законските процедури и на етичките стандарди за добро владеење, со што практично ја потврди првичната редакциска проценка.
Проценката на Демоскоп:
“Договарањето на концесија со конкретна компанија без јавен повик од страна на премиерот Христијан Мицкоски претставува сериозно прекршување на законските процедури за јавни набавки и транспарентност, кои се основни принципи на демократското владеење. Согласно Законот за јавни набавки и Законот за спречување на корупција, секоја доделена концесија мора да биде предмет на јавен и транспарентен процес. Оваа постапка директно ги загрозува принципите на еднаквост, транспарентност и отчетност, кои се клучни за демократските институции. Дејствието е во спротивност со етичките и законските обврски на премиерот, кој има највисоко ниво на јавна одговорност.”
Што открива случајот со гасификацијата?
Според првичната новинарска реконструкција, премиерот влегол во директни преговори со конкретна компанија за концесија за гасификација, заобиколувајќи ги пропишаните механизми за јавен повик, конкуренција и отворена тендерска постапка. Ваквиот пристап, дури и во фаза на „преговарање“ или „истражување на можности“, суштински го нарушува принципот на еднаква шанса за сите потенцијални инвеститори, го маргинализира јавниот интерес и остава широк простор за сомнеж во фаворизирање и корупција. Оценката на Демоскоп дека се работи за сериозен прекршок потсетува дека владеењето на правото не е техничка формалност, туку основен столб на демократијата: кога највисокиот носител на извршна власт ги заобиколува процедурите, се испраќа порака дека законите се релативни и подложни на дневно политичко толкување.
Што е Демоскоп и зошто е важен?
Демоскоп е демократска алатка заснована на вештачка интелигенција, развиена за да им помогне на граѓаните, медиумите и организациите да препознаваат злоупотреби на функцијата, конфликт на интереси и други форми на недозволиво однесување од страна на функционерите. Алатката обработува опис на конкретен случај и, потпирајќи се на релевантни правни акти, етички кодекси и стандарди за добро владеење, дава структурирана оценка дали дејството е во согласност со тие стандарди и колку е сериозен евентуалниот прекршок. Во случајот со гасификацијата, Демоскоп утврди дека договарањето концесија без јавен повик ја поткопува правната рамка за јавни набавки и концесии и ги нарушува принципите на транспарентност, еднаквост и отчетност што треба да важат за сите носители на јавна функција.
Демоскоп работи на основа на транспарентни критериуми и правни референци, а не на политички интереси, што му дава дополнителна тежина кога оценува конкретни постапки на властите. Алатката не донесува судски пресуди и не ги заменува независните институции, но нуди еден вид демократски „предупредувачки систем“ што сигнализира кога однесувањето на функционерите опасно се приближува до или директно ги преминува границите на законското и етичкото. Фактот што во овој случај и новинарската анализа и независната ВИ‑процена доаѓаат до ист заклучок – дека премиерот ги пречекорил своите надлежности во процесот на гасификацијата – го засилува фактот дека ниту еден проект, без разлика на неговата големина, не смее да стои над законот.